Główna Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Najnowszy przekład z języków oryginalnych z komentarzem

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Najnowszy przekład z języków oryginalnych z komentarzem

,
0 / 0
Jak bardzo podobała Ci się ta książka?
Jaka jest jakość pobranego pliku?
Pobierz książkę, aby ocenić jej jakość
Jaka jest jakość pobranych plików?
Title: Polish Study Bible / Pismo Swiete Starego I Nowego Testamentu / Najnowszy przeklad z jezukow oryginlnych z komentarzemPublication date: 2005
Rok:
2008
Wydanie:
1
Wydawnictwo:
Edycja Świętego Pawła
Język:
polish
Strony:
2785
ISBN 10:
8374241969
ISBN 13:
9788374241960
Plik:
PDF, 18,76 MB
Ściągnij (pdf, 18,76 MB)

Możesz być zainteresowany Powered by Rec2Me

 

Najbardziej popularne frazy

 
nie17455
jest9978
jego8069
boga5801
przez5608
ich5293
jak4556
aby3856
dla3846
przed3347
zob3108
tym3096
pana3071
tak2937
mnie2836
ale2638
jednak2610
tego2573
gdy2524
jako2496
nad2191
jezusa2169
nim2016
jej1992
tylko1978
nich1933
ziemi1891
niego1886
oraz1883
pwt1807
rdz1642
czy1589
kto1582
lecz1568
ludzi1567
niech1554
bowiem1456
tych1452
jezus1414
syna1308
bogu1285
sobie1278
swoje1256
wtedy1203
kiedy1167
ludu1160
dawida1092
swoich1072
miasta1062
chodzi1038
0 comments
 

To post a review, please sign in or sign up
Możesz zostawić recenzję książki i podzielić się swoimi doświadczeniami. Inni czytelnicy będą zainteresowani Twoją opinią na temat przeczytanych książek. Niezależnie od tego, czy książka ci się podoba, czy nie, jeśli powiesz im szczerze i szczegółowo, ludzie będą mogli znaleźć dla siebie nowe książki, które ich zainteresują.
1

Bloodline

Rok:
2011
Język:
english
Plik:
EPUB, 345 KB
0 / 0
2

Disinfection By-Products in Drinking Water: Current Issues

Rok:
1999
Język:
english
Plik:
PDF, 12,03 MB
0 / 0
PISMO ŚWIĘTE
Starego i Nowego Testamentu

N a j n o w s z y
p r z e k ł a d
z języków oryginalnych z komentarzem

ŚWIĘTY PAWEŁ

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 1

PISMO ŚWIĘTE
STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU

Najnowszy przekład z języków oryginalnych
z komentarzem

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 2

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 3

PISMO ŚWIĘTE
STAREGO I NOWEGO TESTAMENTU
Najnowszy przekład z języków oryginalnych
z komentarzem

Opracował Zespół Biblistów Polskich
z inicjatywy
Towarzystwa Świętego Pawła

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 4

Nihil obstat
STARY TESTAMENT (bez Księgi Psalmów)
abp Marian Gołębiewski, Wrocław, 26 maja 2008 r.
NOWY TESTAMENT i PSALMY
ks. Stanisław Włodarczyk, Częstochowa, 20 maja 2005 r.
ks. Henryk Witczyk, Lublin, 13 czerwca 2005 r.

Imprimatur
STARY TESTAMENT (bez Księgi Psalmów)
bp Zygmunt Zimowski
Przewodniczący Komisji Nauki Wiary Konferencji Episkopatu Polski
Radom, 28 czerwca 2008 r., L.dz. 1056/08
NOWY TESTAMENT i PSALMY
bp Zygmunt Zimowski
Przewodniczący Komisji Nauki Wiary Konferencji Episkopatu Polski
Radom, 30 czerwca 2005 r., L.dz. 939/05

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 5

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 6

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 7

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 8

Redakcja Naukowa
ks. Tadeusz Brzegowy, ks. Angelo Colacrai SSP, ks. Jan Łach,
ks. Franciszek Mickiewicz SAC, ks. Antoni Tronina, ks. Julian Warzecha SAC
Redakcja Honorowa
kard. Józef Glemp, kard. Henryk Gulbinowicz, kard. Franciszek Macharski,
abp Henryk Muszyński, abp Stanisław Nowak, abp Wojciech Ziemba, bp Adam Odzimek,
bp Edward Samsel, bp Andrzej Suski, bp Jan Szlaga, bp Adam Śmigielski
Tłumacze ksiąg
ks. Krzysztof Bardski, ks. Michał Bednarz, ks. Stanisław Bielecki, ks. Tadeusz Brzegowy,
abp Stanisław Gądecki, o. Piotr Gryziec OFMConv., ks. Stanisław Hałas SCJ,
ks. Stanisła; w Haręzga, ks. Józef Homerski, ks. Stanisław Jankowski SDB,
Andrzej Kondracki, ks. Józef Kozyra, Anna Kuśmirek, ks. Franciszek Mickiewicz SAC,
o. Andrzej Mrozek SJ, ks. Zbigniew Niemirski, ks. Antoni Ołów, ks. Hubert Ordon SDS,
ks. Antoni Paciorek, ks. Zdzisław Pawłowski, ks. Stanisław Potocki,
ks. Ryszard Rubinkiewicz SDB, ks. Ryszard Rumianek, o. Adam Sikora OFM,
ks. Henryk Skoczylas CSMA, o. Stanisław Stańczyk CSsR, ks. Andrzej Strus SDB,
Jerzy Suchy, ks. Stefan Szymik MSF, o. Edmund Świerczek OFM, ks. Antoni Tronina,
ks. Julian Warzecha SAC, ks. Józef Winiarski CSMA, o. Piotr Włodyga OSB,
o. Gabriel Witaszek CSSR, ks. Bernard Wodecki SVD, ks. Jan Załęski
Rewizja przekładu
ks. Krzysztof Bardski, Albert Gorzkowski, ks. Józef Kudasiewicz, ks. Stanisław Mędala CM,
Marek Piela, ks. Stanisław Pisarek, ks. Jan Kanty Pytel, ks. Andrzej Strus SDB,
bp Jan Szlaga, ks. Edward Szymanek TChr
Autorzy komentarzy
ks. Dariusz Bartoszewicz, ks. Michał Bednarz, ks. Piotr Briks, ks. Tadeusz Brzegowy,
ks. Waldemar Chrostowski, ks. Dariusz Dogondke, ks. Mariusz Górny SSP,
ks. Stanisław Hałas SCJ, ks. Ryszard Kempiak SDB, o. Andrzej Kiejza OFMCap.,
ks. Józef Kozyra, ks. Janusz Kręcidło MS, Anna Kuśmirek, ks. Janusz Lemański,
o. Waldemar Linke CP, ks. Franciszek Mickiewicz SAC, ks. Zbigniew Niemirski,
ks. Antoni Paciorek, ks. Zdzisław Pawłowski, ks. Wojciech Pikor, ks. Bogdan Poniży,
ks. Stanisław Potocki, ks. Waldemar Rakocy CM, ks. Henryk Skoczylas CSMA,
o. Stanisław Stańczyk CSsR, ks. Andrzej Strus SDB, ks. Mariusz Szmajdziński,
o. Edmund Świerczek OFM, ks. Antoni Tronina, ks. Julian Warzecha SAC,
o. Piotr Włodyga OSB, Michał Wojciechowski, ks. Mirosław Wróbel, ks. Stanisław Wypych CM
Redakcja
ks. Mariusz Górny SSP, ks. Marcin Romanowski SSP, Krzysztof Stopa,
ks. Ryszard Tomaszewski SSP, Piotr Walewski, ks. Wojciech Turek SSP,
ks. Bogusław Zeman SSP
Współpraca
ks. Krzysztof Siwek, Ewa Środa, Urszula Topczewska
Korekta literacka
Henryk Duda, Ilona Kisiel, Stanisław Koziara, Tamara Książczak-Przybysz, Beata Kułak,
Bożena Matuszczyk, Anna Pietrzak, Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn,
Mirosława Ołdakowska-Kuflowa, Ewa Zdrojewska

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 9

SŁOWO WSTĘPNE
REDAKCJI NAUKOWEJ

Sługa Boży Jan Paweł II u progu nowego tysiąclecia gorąco zaprosił wiernych do czytania
Pisma Świętego: „Aby poznać prawdziwą tożsamość Chrystusa, chrześcijanie powinni (...)
powrócić z odnowionym zapałem do Biblii, „czy to przez świętą Liturgię, przepełnioną Bożymi słowami, czy przez pobożną lekturę, czy przez odpowiednie do tego instytucje i inne pomoce”. W tekście objawionym sam Ojciec niebieski wychodzi nam bowiem z miłością na spotkanie i rozmawia z nami, ukazując nam naturę Jednorodzonego Syna oraz swój
plan zbawienia ludzkości” (Tertio millennio adveniente, 40).
Wsłuchując się w ten nakaz, Towarzystwo Świętego Pawła podjęło w 1996 r. inicjatywę
nowego tłumaczenia Pisma Świętego z języków oryginalnych na język polski oraz przygotowania krótkich, praktycznych komentarzy do każdej perykopy. Inicjatywa ta spotkała się
z wielkim zainteresowaniem ze strony wiernych oraz zyskała akceptację Episkopatu Polski.
Do realizacji projektu zaproszono kilkudziesięciu biblistów i polonistów z różnych ośrodków w Polsce i spoza jej granic. Prace przebiegały w kilku etapach. Najpierw bibliści egzegeci opracowywali przekłady poszczególnych ksiąg z języka hebrajskiego, aramejskiego i greckiego. Za podstawę do przekładu służyły najnowsze wydania krytyczne tak Nowego, jak
i Starego Testamentu: Biblia Hebraica Stuttgartensia, ed. K. Elliger, W. Rudolph, H. P. Rüger,
Stuttgart 19904; Novum Testamentum Graece, ed. B. Aland et K. Aland, J. Karavidopoulos, C.
Martini, B. Metzger, Stuttgart 199327. Te krytyczne wydania podają nie tylko teksty według
najstarszych i najlepszych rękopisów (kodeksów), ale i inne ważne świadectwa pomocne
do ustalenia brzmienia oryginalnej formy tekstu natchnionego. Następnie przekłady te były opiniowane przez kilkuosobowy zespół specjalistów. Podczas spotkań roboczych zespół
ten wspólnie z autorem tłumaczenia starał się udoskonalić i dopracować jak najlepsze brzmienie przekładu. Taka metoda wspólnego opracowywania każdej z ksiąg Biblii, choć bardzo
żmudna i pracochłonna, znacznie podniosła walory przygotowywanego przekładu. Następny etap prac dotyczył redakcji komentarzy i innych tekstów pomocniczych.
Ponieważ prace nad Nowym Testamentem zostały ukończone wcześniej niż nad Starym
Testamentem, Wydawnictwo oraz Redakcja zdecydowały o oddaniu do rąk Czytelników
w 2005 r. pierwszej części dzieła, którą był przekład Nowego Testamentu i Księgi Psalmów
wraz z tekstami wyjaśniającymi. Nadesłane do Wydawnictwa liczne uwagi i propozycje Czytelników stały się bodźcem do dalszej pracy Redakcji nad tymi tekstami, dzięki czemu w niniejszym wydaniu została zamieszczona ich wersja poprawiona i udoskonalona. Natomiast
prace nad Starym Testamentem trwały jeszcze parę lat i w 2008 r., roku poświęconym św.
Pawłowi z Tarsu, w czasie, gdy w Rzymie obraduje Synod Biskupów poświęcony Pismu
Świętemu, możemy przekazać Czytelnikom całą Biblię. W ten sposób Czytelnicy, dający
wiele wyrazów swojego zainteresowania niniejszą edycją Pisma Świętego, będą mogli w pełni skorzystać z owoców pracy Kolegium Redakcyjnego.
Wszystkim pracom nad ostatecznym kształtem dzieła przyświecał jeden cel: przygotować
przekład i komentarze w takiej formie, aby treść Ksiąg świętych została wiernie oddana i objaśniona w poprawnym, współczesnym i komunikatywnym języku polskim. Wierność orędziu

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 10

biblijnemu prowadziła do wierności dzisiejszemu Czytelnikowi, który jest adresatem tego
orędzia. Wyjście naprzeciw współczesnemu Czytelnikowi widoczne jest w szacie językowej przekładu. Starano się uwolnić język przekładu od form zawiłych i archaicznych, które mogłyby utrudnić odbiór treści Pisma Świętego. Nieliczne słowa greckie i hebrajskie zostały podane w uproszczonej transkrypcji. Ich obecność w niniejszym dziele oraz wybór
tłumaczy fakt, że stanowią one etymologiczne źródło ważnych terminów polskich z zakresu języka religijnego.
Lepszemu zrozumieniu tekstu biblijnego przez współczesnego odbiorcę służą także wyjaśniające teksty poboczne, które są obszerne i obejmują wiele aspektów:
1. Wprowadzenia do poszczególnych ksiąg oraz do ich większych zbiorów (np. do Pięcioksięgu, Ewangelii czy Listów św. Pawła) zawierają informacje o autorach i adresatach ksiąg,
podają okoliczności ich powstania oraz zarysowują poruszoną w księgach problematykę.
2. Przypisy wyjaśniające zawierają najbardziej konieczne informacje, wspomagające rozumienie tekstu biblijnego. Stąd ich najbliższe sąsiedztwo z tekstem świętym i rozmieszczenie na zewnętrznych marginesach stronic. Sprawne korzystanie z tych pomocy umożliwia system odnośników literowych, np. (a), umieszczonych przy słowach lub frazach, które
zostały wyjaśnione w przypisie.
3. Praktyczny komentarz do każdej perykopy zawiera wyjaśnienie głównej myśli wyodrębnionego fragmentu oraz wydobywa jego przesłania dla dzisiejszego czytelnika. Zamieszczenie komentarza bezpośrednio pod tekstem biblijnym i powtórzenie tytułu komentowanej perykopy ma ułatwić czytelnikowi skojarzenie tekstu i jego opracowania.
4. Odnośniki do innych miejsc w Biblii zostały umieszczone na marginesach wewnętrznych. Umożliwiają one szybkie odnalezienie fragmentów, w których poruszane są te same
lub podobne problemy lub pojawiają się te same osoby lub ważne terminy.
W niektórych księgach Starego Testamentu i w Ewangeliach, na wysokości śródtytułów
podano czcionką pogrubioną odnośniki do tekstów równoległych. Dotyczy to przede
wszystkim Ewangelii synoptycznych (Mt, Mk, Łk).
5. W Słowniku, umieszczonym na końcu, wyjaśniono 189 terminów biblijnych, często
pojawiających się w Piśmie Świętym. W tekście biblijnym zostały one oznaczone literą (s).
6. Tablice chronologiczne oraz mapy, umieszczone również na końcu, przybliżają kontekst historyczny i geograficzny wydarzeń biblijnych.
Znak (+) umieszczony przy odnośniku biblijnym informuje, że należy sięgnąć do przypisu lub komentarza danego miejsca, gdzie konkretne zagadnienie zostało już omówione.
Imię własne Boga Izraela – JHWH tłumaczymy jako ‘Pan” lub ‘Bóg”, zgodnie z tradycją ukształtowaną już na kilka wieków przed Chrystusem, według której podczas lektury
tekstu hebrajskiego nie wymawiano imienia Bożego. Świadectwem tej starożytnej tradycji
jest greckie tłumaczenie Starego Testamentu (Septuaginta) i Nowy Testament, gdzie imię
to zostało zastąpione terminem „Kyrios” (Pan). Dla informacji czytelnika stosujemy pisownię wielkimi literami PAN (np. Wj 3,2.4; Ps 1,2.6; Iz 1,4) i BÓG (np. Ps 69,7; Iz 1,24;
Jr 2,19) w miejscach, gdzie wyrazy te zastępują imię JHWH.
Ta wielopoziomowa pomoc znalazła swój wyraz w nowoczesnym i przejrzystym układzie graficznym strony. Stanowi on znaczną innowację pośród znanych wydań Biblii w języku polskim.
Oddajemy do rąk Czytelników dzieło, które w szacie językowej czy precyzji przekładu
z pewnością będzie jeszcze doskonalone w kolejnych wydaniach. W tym względzie liczymy także na życzliwą pomoc Czytelników.

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 11

Metoda pracy w grupie nad ostatecznym brzmieniem tekstów, a jeszcze bardziej świadomość pierwszeństwa słowa Bożego przed ludzkim, skłoniły Redakcję do umieszczenia
nazwisk tłumaczy i autorów komentarzy w ogólnym spisie autorów.
Biblia, zarówno Stary, jak i Nowy Testament, ukazują ludzi w drodze: patriarchowie zmierzający do Ziemi Obiecanej, Izraelici w wędrówce z niewoli egipskiej, Żydzi i prozelici pielgrzymujący do świątyni jerozolimskiej, Paweł na misyjnych drogach głoszenia Ewangelii.
Podobnie czytelnik, który otwiera Pismo Święte, podejmuje wędrówkę przez kultury, cywilizacje, języki, spotyka zawody, instytucje, rozwiązania prawne, z których wiele wyszło
już z użycia. Ale wśród tych wszystkich zmieniających się ludzkich rzeczywistości i uwarunkowań zawsze jest obecny ten sam Bóg, kochający każdego człowieka i zapraszający
go do wspólnoty z sobą oraz do braterstwa z innymi ludźmi. Czytając Pismo Święte, mężczyźni i kobiety włączają się w tę wielką wędrówkę ku transcendencji, ku sacrum, ku Bogu i wiecznej Ojczyźnie w niebieskiej Jerozolimie, gdzie Chrystus zasiada po prawicy Ojca i dokąd zaprasza ludzi wszystkich ras i pokoleń.
Stając w pokorze jako słudzy słowa Bożego, wyrażamy głębokie pragnienie, aby nasz trud
przyczynił się do rozszerzania się i rozsławiania słowa Pańskiego (2Tes 3,1). Niech dla Szanownych Czytelników słowo to staje się światłem na wszystkich drogach życia (Ps 119,105).
Redakcja

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 12

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 13

SŁOWO WSTĘPNE
WYDAWCY
Pan przygotował swoje słowo jako pokarm dla naszych umysłów, tak jak przygotował chleb dla naszego ciała. Kiedy jesteście smutni, otwórzcie Pismo Święte, a znajdziecie słowa, które
was pocieszą. Podobnie kiedy macie wątpliwości, kiedy nęka
was strach i niepewność, kiedy stoicie przed ważnymi wyborami, zróbcie to, co robili święci: z każdą troską szli do źródła...
Słowo Boże jest pierwszym i najważniejszym źródłem Prawdy
i to Bóg czuwa nad wszystkim. Ileż to razy doświadczyliśmy
Jego działania!
bł. Jakub Alberione

Błogosławiony Jakub Alberione, założyciel zakonnej Rodziny Świętego Pawła, przekazał
jej charyzmat głoszenia Ewangelii przez środki społecznego przekazu. Na pierwszym miejscu
działalności wydawniczej stawiał on apostolstwo biblijne, czego wyrazem było m.in. powołanie do istnienia w 1924 r. Międzynarodowego Katolickiego Stowarzyszenia Biblijnego (SOBICAIN), uroczyście zatwierdzonego w 1960 r. przez bł. Jana XXIII.
Stowarzyszenie to, działając w strukturach zakonnych Towarzystwa Świętego Pawła, zajmuje się szeroko rozumianym apostolstwem biblijnym. W tym celu podejmuje różnorodne
inicjatywy, jednak przede wszystkim przygotowuje i publikuje tłumaczenia Biblii na różne
języki, dodając do nich komentarz duszpasterski, wyjaśniający sens przekazu biblijnego i jego znaczenie dla współczesnego człowieka. Owocem pracy SOBICAIN-u są przekłady Pisma Świętego na języki: angielski, hiszpański, francuski, portugalski, włoski i chiński oraz
na liczne języki etniczne: tagaog, cebuano, ilongo (Filipiny), quichua (Ekwador), quechua
(Peru) i guarani (Paragwaj).
Od zarania swojej obecności w Polsce, czyli od 1934 r., pauliści podejmowali starania
o wydanie nowego przekładu Pisma Świętego. W 1936 r. nakładem Apostolstwa prasy Towarzystwa Świętego Pawła ukazały się Ewangelie z komentarzem katechetycznym. Kardynał
Eugenio Pacelli, ówczesny sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej, a późniejszy papież Pius XII,
w liście do Wydawcy napisał: „Hołd synowski, złożony Jego Świątobliwości przez ofiarowanie Mu Ewangelii świętej w języku polskim, w nowym przekładzie dla ludu, jest miłą
dla niego sposobnością, z której korzysta, żeby ponownie wyrazić swoje gorące pragnienie, iżby ta wielka księga Boża coraz więcej rozchodziła się między wiernymi dla tym szybszego i pewniejszego odrodzenia w dziedzinie życia i pobożności chrześcijańskiej”.
Przerwaną z powodów politycznych po II wojnie światowej działalność wydawniczą pauliści podjęli na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, kiedy to zgromadzenie
zakonne odradzało się w swoich strukturach. Dzięki uprzejmości Wydawnictwa Pallottinum
Towarzystwo Świętego Pawła mogło na nowo podjąć apostolstwo biblijne, wydając w 1984 r.
Nowy Testament dla młodzieży w przekładzie Biblii Tysiąclecia. W 1996 r. JE bp Kazimierz
Romaniuk powierzył Edycji Świętego Pawła opublikowanie dziewiątego wydania własnego

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 14

przekładu Nowego Testamentu. W 1998 r. Edycja Świętego Pawła, w trosce o lepsze rozumienie
słowa Bożego w czasie Mszy Świętej, podjęła inicjatywę wydawania biuletynu liturgicznego
Dzień Pański, którego dziesięciolecie istnienia obchodzimy w tym roku.
W 1996 r. z inicjatywy paulistów podjęto prace nad nowym przekładem Pisma Świętego
z języków oryginalnych na język polski oraz przygotowaniem komentarza duszpasterskiego, zgodnie z założeniami SOBICAIN-u. Inicjatywa ta skupiła grono kilkudziesięciu biblistów i polonistów, którzy dzielili się swoją specjalistyczną wiedzą, ale i dawali świadectwo
głębokiej wiary w słowo Boże. W 2005 r. wydanie Nowego Testamentu i Księgi Psalmów
uwieńczyło pierwszy etap prac. Wydarzenie to wpisało się w obchody czterdziestej rocznicy uchwalenia na II Soborze Watykańskim Konstytucji dogmatycznej o Objawieniu Bożym
Dei verbum.
Po dwunastu latach żmudnej pracy całego Kolegium Redakcyjnego oddajemy do rąk Czytelników kompletne dzieło – Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Jako znak Opatrzności Bożej poczytujemy sobie okoliczności, w których dochodzi do finalizacji tak wielkiego
przedsięwzięcia. Ma to miejsce w roku przygotowania i samej celebracji jubileuszu dwutysiąclecia narodzin Świętego Pawła, Apostoła Narodów. Jest to również rok, w którym będzie
obradował Synod Biskupów, podejmując temat „Słowo Boże w życiu i misji Kościoła”. Ten
szeroki eklezjalny kontekst kieruje naszą myśl ku osobie Założyciela paulistów, bł. Jakuba
Alberione, który zabiegał o to, aby specyficzne apostolstwo Zgromadzenia było pełnione
„zawsze z Kościołem i w Kościele”. Naszej radości dopełnia również fakt, że w 2008 roku
dziękujemy Bogu za trzydziestą rocznicę odrodzenia w Polsce Towarzystwa Świętego Pawła,
które wraz z całą Rodziną Świętego Pawła nazywane było przez Błogosławionego Założyciela „Świętym Pawłem żyjącym dzisiaj”.
Życzymy Drogim Czytelnikom owocnego spotkania z Bogiem żyjącym w swoim słowie.
Niech Pismo Święte, dzięki wytrwałej lekturze dokonywanej w duchu, w jakim zostało ono
napisane, staje się przewodnikiem dla myśli i serc wszystkich, tak jak nauczał bł. Jakub Alberione. Święty Paweł Apostoł niech dla wszystkich czcicieli Bożego słowa wyprasza „światłe
oczy serca” (Ef 1,18), aby odnaleźli w tym słowie drogi prowadzące do zbawienia.

ks. Tomasz Lubaś SSP
Dyrektor Generalny
Edycji Świętego Pawła

ks. Roman Mleczko SPP
Przełożony
Towarzystwa Świętego Pawła w Polsce

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 15

WYKAZ SKRÓTÓW
SKRÓTY BIBLIJNE
ST
Ab
Ag
Am
Ba
Dn
Est
Ez
Ezd
Ha
Hi
Iz
Jdt
Jl
Jon
Joz
Jr
Koh
Kpł
1Krl
2Krl
1Krn
2Krn
Lb

Księga Abdiasza
Księga Aggeusza
Księga Amosa
Księga Barucha
Księga Daniela
Księga Estery
Księga Ezechiela
Księga Ezdrasza
Księga Habakuka
Księga Hioba
Księga Izajasza
Księga Judyty
Księga Joela
Księga Jonasza
Księga Jozuego
Księga Jeremiasza
Księga Koheleta
Księga Kapłańska
Pierwsza Księga Królewska
Druga Księga Królewska
Pierwsza Księga Kronik
Druga Księga Kronik
Księga Liczb
NT

Ap
Dz
Ef
Flm
Flp
Ga
Hbr
J
1J
2J
3J
Jk
Jud
Kol

Apokalipsa św. Jana
Dzieje Apostolskie
List do Efezjan
List do Filemona
List do Filipian
List do Galatów
List do Hebrajczyków
Ewangelia według św. Jana
Pierwszy List św. Jana
Drugi List św. Jana
Trzeci List św. Jana
List św. Jakuba
List św. Judy
List do Kolosan

Stary Testament
Lm
1Mch
2Mch
Mdr
Mi
Ml
Na
Ne
Oz
Pnp
Prz
Ps
Pwt
Rdz
Rt
Sdz
1Sm
2Sm
So
Syr
Tb
Wj
Za

Księga Lamentacji
Pierwsza Księga Machabejska
Druga Księga Machabejska
Księga Mądrości
Księga Micheasza
Księga Malachiasza
Księga Nahuma
Księga Nehemiasza
Księga Ozeasza
Pieśń nad Pieśniami
Księga Przysłów
Księga Psalmów
Księga Powtórzonego Prawa
Księga Rodzaju
Księga Rut
Księga Sędziów
Pierwsza Księga Samuela
Druga Księga Samuela
Księga Sofoniasza
Mądrość Syracydesa
Księga Tobiasza
Księga Wyjścia
Księga Zachariasza

Nowy Testament
1Kor
2Kor
Łk
Mt
Mk
1P
2P
Rz
1Tes
2Tes
1Tm
2Tm
Tt

Pierwszy List do Koryntian
Drugi List do Koryntian
Ewangelia według św. Łukasza
Ewangelia według św. Mateusza
Ewangelia według św. Marka
Pierwszy List św. Piotra
Drugi List św. Piotra
List do Rzymian
Pierwszy List do Tesaloniczan
Drugi List do Tesaloniczan
Pierwszy List do Tymoteusza
Drugi List do Tymoteusza
List do Tytusa

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 16

POZOSTAŁE SKRÓTY I OZNACZENIA
aram.
dosł.
gr.
hebr.
KKK
łac.
LXX
n

aramejski
dosłownie
grecki
hebrajski
Katechizm Kościoła Katolickiego
łaciński
Septuaginta, grecki przekład ST
werset następujący po podanym (np. Mt 1,1n – oznacza odesłanie do Ewangelii
według św. Mateusza, rozdziału 1, wersetów 1 i 2)
nn
następne wersety (np. Mt 1,1nn – oznacza odesłanie do Ewangelii według św. Mateusza,
rozdziału 1, wersetów 1 i następnych, bez podania zakresu)
por.
porównaj
w./ww. werset/wersety (przed cyfrą lub liczbą arabską, np. w. 18; ww. 18-20)
zob.
zobacz

a, b, c...

s
[17]

+

odnośniki, które odsyłają z tekstu głównego do przypisów umieszczonych na zewnętrznych kolumnach stron. Objaśniane w przypisach słowa lub zwroty podane są w takiej formie gramatycznej, w jakiej występują w tekście głównym. Dla ułatwienia jedynie nazwy geograficzne i imiona zostały podane w mianowniku.
oznaczenie słów w tekście biblijnym, które zostały wyjaśnione w Słowniku.
w nawias kwadratowy ujęto numery wersetów, które nie zachowały się w najważniejszych starożytnych rękopisach. Tekst wersetu według tradycyjnych rekonstrukcji
podano w odpowiednim przypisie.
znak, który odsyła do miejsca w Piśmie Świętym, gdzie dane zagadnienie zostało już
wyjaśnione lub szerzej omówione. Może to być albo odsyłacz do przypisu na zewnętrznych kolumnach strony (np. Mt 1,1+), albo do komentarza na dole strony
(np. Mt 1,1-17+).

Kursywa w tekście biblijnym wskazuje na cytaty z innych ksiąg Pisma Świętego.

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 17

ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Zanim rozpocznie się lekturę Bożego słowa, trzeba spełnić kilka niezbędnych warunków.
Są one konieczne do tego, aby Pismo Święte przyjąć z wiarą, bo tylko wówczas docieramy
do sensu tego słowa. Księgę Biblii można czytać jak każde inne dzieło pisane. Wówczas
lektura będzie dostarczać informacji literackich, historycznych, społecznych, kulturowych,
a nawet ekonomicznych, w zależności od nastawienia czytelnika. Taka lektura, prawdziwa
w jakimś znaczeniu, nigdy nie pozwoli jednak dojść do całej prawdy, jaką Pismo Święte
rzeczywiście zawiera. Natchnione przez Ducha Świętego słowa należy czytać tak, aby odkryć w nich to, co Bóg chce nam przekazać.
Warunki, które powinny poprzedzić lekturę Pisma Świętego, nie są trudne. Dotyczą one
postawy serca kogoś, kto szuka Boga w Jego słowie, kto stara się Go zrozumieć i przyjąć
do swojego życia Jego światło.
Pierwszym warunkiem jest wiara w natchniony sens świętych słów Pisma. Właśnie wiara odróżnia zwykłą analizę tekstu, podjętą choćby z punktu widzenia literackiego, od lektury religijnej. Wiara ta powinna ujmować dwie istotne sprawy. Po pierwsze, powinna opierać się na przyjęciu tego wszystkiego, co należy do skarbca wiary całego Kościoła. Chodzi
o to, aby czytający Biblię wierzył w to, w co wierzy Kościół. Po drugie, chodzi o taki aspekt
wiary, który polega na przyjęciu prawdy, że Pismo Święte jest natchnionym i skierowanym
do nas słowem Bożym. Słowo Boga jest różne od ludzkich słów. Pochodzące od Boga natchnienie ma ważny skutek: autor piszący pod działaniem Ducha Świętego przekazuje naukę pewną, którą Bóg zamierzył przekazać i w której nie ma żadnego błędu.
Wierzący czytelnik Biblii, prowadzony przez Ducha Świętego, będzie powoli, ale sukcesywnie, wchodził do skarbca Bożego objawienia, gdzie znajdzie prawdę o samym Bogu,
o Jego stałej miłości do człowieka, o zamiarze zbawienia ludzkości oraz prawdę o historii
człowieka; o takiej historii, jaka ona rzeczywiście jest. Tu ze zdziwieniem odkryjemy najpierw to, że Bóg nas stworzył na swój obraz i podobieństwo. Zobaczymy, że człowiek przez
własny zły wybór zerwał żywą więź przyjaźni z Bogiem, lecz w głębi swojego słabego serca szuka drogi powrotu do domu Ojca, podobnie jak czyni to marnotrawny syn w przypowieści Jezusa.
Żadna inna księga, nawet napisana przez osoby święte i zawierająca najpobożniejsze
– według ludzkiej oceny – prywatne objawienia, nie może być postawiona na równi z Biblią. Tak długo nie będziemy w stanie odczytać prawdziwego sensu Pisma Świętego, jak
długo będzie ono dla nas tylko jedną z wielu książek. Lektura Biblii połączona z wiarą pozwala uczynić z niej punkt odniesienia dla naszego życia duchowego, a w szczególności
życia modlitwy i konkretnych życiowych wyborów.
Drugim warunkiem jest przyjęcie działania Ducha Świętego, poddanie się Jego kierownictwu podczas lektury słowa Bożego. Duch Święty natchnął słowa Biblii i jest w nich
obecny. On zna głębokości Boga samego (por. 1Kor 2,10). I to właśnie On prowadził myśl
autorów biblijnych po ścieżkach Bożej prawdy. Bez Jego pomocy nie byłoby możliwe zrozumienie i poprawne przekazanie tego, co zamierzył Bóg. Skoro Duch Święty natchnął słowa

00_poczatek:Nowy Testament i Psalmy

9/3/08

2:03 PM

Page 18

Biblii, to tylko On może pomóc w ich poprawnym rozumieniu. Dlatego tak ważna jest modlitwa o pomoc Ducha Świętego i otwarcie się na Jego działanie.
W Drugim Liście św. Piotra czytamy takie słowa: Wiedzcie jednak, że żadnego proroctwa
w Piśmie nie można wyjaśniać według własnego uznania. Proroctwo bowiem nigdy nie powstawało z ludzkiej woli, ale w imieniu Boga głosili je ludzie kierowani przez Ducha Świętego
(2P 1,20n).
Święty Piotr zawarł w tym fragmencie trzeci warunek prawidłowej i owocnej lektury Biblii, można go nazwać lekturą kościelną. Nie chodzi tu o to, czy Biblię czyta się w kościele,
np. podczas liturgii, ale o to, czy czyta się ją razem z żywą wspólnotą Kościoła. Bez głosu
Tradycji, bez orzeczeń Magisterium Kościoła, bez tego, co nazywamy wyczuciem wiary
wszystkich wierzących, narażamy się na lekturę bardzo subiektywną, która może prowadzić w kierunku własnych oczekiwań a nie do poprawnego odczytania sensu natchnionych
słów. A niebezpieczeństwo jest wielkie, bo z błędnej lektury może wyniknąć błędne życie!
Aby uniknąć takich konsekwencji, katolickie wydania Biblii posiadają towarzyszące tekstowi świętemu wyjaśnienia w postaci wstępów do ksiąg, przypisów i komentarzy. Stanowią
one cenną pomoc we właściwym rozumieniu sensu danego fragmentu.
I wreszcie czwarty warunek. Tym razem jest on bardziej osobisty, subiektywny. Do lektury Pisma Świętego, jak oddech do życia, potrzebne jest milczenie, pojmowane jako forma
dystansu od wszelkiego hałasu. Lucien Chenevière, trapista, w książce Bramy milczenia.
Dyrektorium Duchowe (wyd. pol. 1984) ukazuje ludziom pragnącym prowadzić życie kontemplacyjne konieczność zadbania o milczenie. Mają temu pomóc wskazania, które są sformułowane w kilku ważnych postulatach: 1. Uciszaj wewnętrzny hałas. 2. Unikaj wewnętrznych dyskusji. 3. Zwalczaj wewnętrzne obsesje. 4. Oddalaj troskę o samego siebie.
Tak wiele dzieje się w naszym wnętrzu. Jest ono jakby odrębnym światem, w którym dochodzi do głosu to, co dzieje się na zewnątrz, niekiedy jest to nawet bardziej spotęgowane. Dlatego trzeba nauczyć się najpierw obserwować to, co dzieje się w sercu, a potem to
kontrolować, umieć nad tym zapanować. Chodzi tu o coś więcej niż tylko o bezpośrednie
przygotowanie do modlitwy. Trzeba stworzyć wokół siebie i w sobie strefę milczenia, wydzielić czas i miejsce dla modlitwy, dla chwili refleksji i zastanowienia. Bez tego trudno
przyjąć Boże słowo i nauczyć się autentycznego słuchania.
Czytanie ksiąg Nowego Testamentu dobrze jest rozpocząć od najstarszej spośród Ewangelii – według św. Marka i porównać ją z Ewangeliami według św. Mateusza i św. Łukasza.
Następnie można przejść do Dziejów Apostolskich, a potem do Ewangelii według św. Jana
i listów Janowych. W dalszej kolejności czytamy listy św. Pawła i pozostałe listy, tzw. listy
katolickie: św. Jakuba, Pierwszy i Drugi List św. Piotra, List św. Judy, a na końcu czytamy
Apokalipsę św. Jana, do zrozumienia której potrzebna jest dobra znajomość Biblii. Stopniowo, w miarę poznawania Pisma Świętego, zasmakujemy w natchnionych modlitwach
Psalmów, w wyroczniach Proroków. Wreszcie uważny czytelnik odkryje, choć z pewnym
wysiłkiem, obecność Chrystusa w księgach historycznych Starego Testamentu i w pismach
mędrców Izraela.
Każdy, kto słucha tych moich słów i wprowadza je w czyn, jest podobny do człowieka rozsądnego, który zbudował dom na skale. Spadł ulewny deszcz, wezbrały rzeki, zerwały się silne
wiatry i uderzyły w ten dom. Ale on nie runął, bo zbudowany był na skale (Mt 7,24-25).
Właśnie tymi słowami Pan Jezus kończy Kazanie na Górze (Mt 5 – 7), w którym porusza najważniejsze zagadnienia w powołaniu ucznia. Jezus przypomina, że celem słuchania
słowa jest posłuszeństwo i wynikająca z niego przemiana życia.

1A:1A

9/3/08

2:04 PM

Page 19

WPROWADZENIE DO PISMA ŚWIĘTEGO

Pismo Święte księgą Objawienia Bożego
W centrum chrześcijańskiej wiary znajduje się osoba Jezusa Chrystusa. Chrześcijanie wierzą, że Jezus Chrystus jest jedynym Słowem, przez które Bóg stwarza i zbawia świat. On
jest przed wszystkim i wszystko w Nim istnieje. On jest obrazem Boga niewidzialnego.
Człowiek tylko przez Niego dostępuje łaski pojednania z Bogiem i staje się uczestnikiem
Boskiej natury. Poznanie i przyjęcie Chrystusa dokonuje się przez dar Jego Ducha. Bóg
posyła do ludzkich serc Ducha swojego Syna, aby ludzie rodzili się do nowego życia i rozpoznawali w Bogu swojego Ojca. Przez Ducha Świętego wierzący otrzymują od Chrystusa dary niezbędne do kształtowania się na Jego wzór. Jednym z tych darów jest Pismo
Święte. Zawiera ono ludzkie słowa, które na różne sposoby przekazują jedyne Słowo Boga.
Chrześcijanie wierzą, że księgi Pisma Świętego zawierają pełne objawienie potrzebne człowiekowi, aby mógł zrealizować swoje człowieczeństwo i osiągnąć życie wieczne. Kiedy
słowa Pisma Świętego są czytane i interpretowane z otwartością na dar Ducha Świętego,
przestają być martwą literą, a stają się komunikowaniem jedynego Słowa Boga żywego.
Pośród ksiąg Pisma Świętego szczególne miejsce zajmują Ewangelie, które są głównym
świadectwem o życiu i nauce Jezusa Chrystusa, Jego Męce i Zmartwychwstaniu. Początkom Kościoła poświęcone są bezpośrednio pozostałe księgi NT. Poznanie Chrystusa nie
może być jednak pełne bez lektury ST. Nauczanie ST jest bowiem częścią objawienia, które osiąga swój punkt kulminacyjny w życiu i nauczaniu Jezusa Chrystusa, poprzedza je
i przygotowuje, aby mogło zostać prawidłowo zrozumiane i przyjęte.
W osobie Jezusa Chrystusa pełnia bóstwa zamieszkała na sposób cielesny. Odwieczne
Słowo Boga stało się obecne w świecie jako prawdziwy człowiek. Jezus Chrystus, Bóg
i człowiek, jest więc doskonałym i ostatecznym Słowem Ojca i dlatego nie należy już oczekiwać żadnego nowego objawienia publicznego. Chrześcijanie wezwani są do ciągłego wnikania w objawienie, które otrzymali, i do odkrywania jego znaczenia dla swojego życia.
Ewentualne nowe objawienia mają charakter prywatny i mogą być przyjmowanie tylko
jako pomoc w pełniejszym przeżywaniu nauki Chrystusa. Wiara chrześcijańska nie może przyjmować „objawień”, które chciałyby w jakiś sposób ulepszać, poprawiać czy uzupełniać objawienie, którego wypełnieniem jest Chrystus.
Pismo Święte księgą Boga
Pismo Święte rodziło się w łonie wspólnoty wierzących, którzy dzielili się swoim doświadczeniem obecności Boga i opowiadali o swoim niezwykłym spotkaniu z Panem (Ps 78,2-4).
Początkowo przekazywanie Objawienia dokonywało się ustnie, przede wszystkim w rodzinach i sanktuariach (tak było w ST), bądź też w formie publicznego nauczania apostołów (w czasach NT). Stopniowo jednak przekazywane tradycje były utrwalane na piśmie i spisywane na zwojach papirusu lub pergaminu. Autorzy tych tekstów czasami
przystępowali do tej pracy z własnej inicjatywy, ale często też na wyraźne polecenie Boże. W ST na przykład często powtarza się nakaz Boga: Weź i zapisz to w księdze. Takie
19

1A:1A

9/3/08

2:04 PM

Page 20

polecenie otrzymuje Mojżesz (Wj 17,14; 34,1-27), Izajasz (Iz 30,8), Jeremiasz (Jr 36,2.5.
28-32), Daniel (Dn 12,4) i inni. Cel ich działalności pisarskiej bardzo jasno wyraża tekst
Iz 30,8: Teraz pójdź, wypisz to na tabliczce, przy nich, i opisz to w księdze, żeby służyło na
przyszłe czasy jako wieczyste świadectwo. W czasach, kiedy jeszcze niewielu ludzi znało sztukę pisania i czytania, prorocy mieli świadomość, że w przyszłych pokoleniach ich słowa
utrwalone na piśmie staną się świadectwem objawienia, którego nie będzie można wytrzeć ani zniszczyć. Słowo spisane i rozpowszechnione w wielu egzemplarzach trwało nawet wtedy, gdy ludzka pamięć okazywała się zawodna.
Bóg jednak nie tylko nakazywał spisywać dzieje swojego objawiania się ludziom oraz
skierowane do nich orędzie, ale też sam uczestniczył w procesie przekazywania słowa i powstawania ksiąg biblijnych. Towarzyszenie Boga głosicielom Jego słowa i pisarzom nazywamy natchnieniem biblijnym. W sposób szczególny przypisujemy je Duchowi Świętemu. Jego moc sprawiła, że słowo, które Bóg skierował do człowieka, wcieliło się w szatę
ludzkich słów. Bóg uczynił słowo ludzkie swoim własnym słowem, dzięki czemu księgi biblijne w sposób pewny, wiernie i bez błędu uczą prawdy, jaka z woli Bożej miała być utrwalona dla naszego zbawienia. Pismo Święte zawiera wszystko, co ludziom jest potrzebne
do pełnego życia duchowego. Jego przesłanie musi jednak być podejmowane we wspólnocie wierzących wspartej światłem Ducha Świętego i wciąż na nowo odkrywane w zmieniających się realiach życia.
Pismo Święte księgą człowieka
Pisarze doświadczający w sobie działania Ducha Świętego, pozostali do końca prawdziwymi autorami i współpracownikami Boga w urzeczywistnianiu Jego dzieła zbawienia.
Duch Święty nie zniszczył ich osobowości twórczej i nie wykorzenił ich ze środowiska,
w którym żyli. Tak więc do nich należały wybór i ocena dostępnych źródeł, dobór materiału i gatunku literackiego oraz kompozycja dzieła. Posługiwali się oni własnym językiem
i stylem, a swój przekaz dostosowywali do potrzeb i poziomu swoich adresatów.
Z tej przyczyny podczas czytania ksiąg biblijnych należy brać pod uwagę mentalność
ich autorów, kulturę, sposób mówienia i rozumienia świata oraz bogatą symbolikę, którą
się posługiwali. Obraz świata autorów biblijnych oparty był o ówczesną wiedzę. Trzeba więc
wiedzieć, na przykład, jak w ich czasach wyjaśniano zjawiska przyrodnicze, jakie panowały normy społeczne, jaką prowadzono działalność gospodarczą, jakie zasady obowiązywały przy pisaniu utworów literackich i z jaką literaturą mogli się stykać. Należy również wziąć pod uwagę, że historia, którą autorzy biblijni opowiadają, jest dla nich przede
wszystkim nośnikiem przesłania o spotkaniu człowieka z Bogiem, dawcą wolności i życia. Dlatego pisarze biblijni przedstawiali wydarzenia mające konkretne znaczenie dla
wspólnoty, do której kierowali swoje pisma. Pomijali natomiast te fakty, które mogły być
ważne z historycznego punktu widzenia, ale były drugorzędne dla wiary adresatów i wypływających z niej postaw. Autorzy biblijni korzystali często z istniejących w ich czasach
źródeł pisanych, dostosowując ich treść do refleksji, którą chcieli przekazać. Zestawiali
ze sobą teksty, które uzupełniały się co do treści, na przekazaniu której im zależało, nawet jeśli te same wydarzenia były w nich przedstawione zupełnie odmiennie z punktu widzenia faktograficznego.
Pismo Święte księgą świętą i uświęcającą
Działanie Boże w osobie pisarzy biblijnych miało też charakter uświęcający. Duch, do którego natury należy świętość, przeniknął swoją mocą słowo ludzkie, uświęcając je, aby mogło przekazać w pisemnej formie słowo Boga do człowieka. Dlatego zbiór ksiąg biblijnych
20

1A:1A

9/3/08

2:04 PM

Page 21

określany jest właśnie jako Pismo Święte. Bóg nieustannie uświęca również adresatów
ksiąg świętych. Ci, którzy wsłuchują się w słowo Boże, aby zrozumieć jego znaczenie dla
swojego życia, rzeczywiście zbliżają się do Boga, formują swoje sumienie, zdobywają pokój serca i odnajdują siły do prawego postępowania.
Świętość ksiąg biblijnych nie polega na tym, że opisują one wyłącznie świętych i bezgrzesznych ludzi. Autorzy biblijni przedstawiają człowieka w całej prawdzie o nim, ukazują zarówno jego słabość i grzech, jak też nawrócenie i wznoszenie się na wyżyny szlachetności. Historia biblijna zawiera przesłanie, że każdy człowiek wezwany jest do wysiłku
poszukiwania prawdy i dobra oraz że na tej drodze może zawsze liczyć na Bożą pomoc.
Przykłady upadku wybitnych osób są jednocześnie ostrzeżeniem przed samozadowoleniem i lekceważeniem własnej słabości. Pismo Święte świadczy również o tym, że słowo
Boże nie jest skierowane do ludzi doskonałych. Bóg przychodzi ze swoim zbawczym orędziem do każdego człowieka, zniżając się i dostosowując do jego poziomu, możliwości
i mentalności. Droga prowadząca do zażyłości z Bogiem przybiera różne formy w zależności od środowiska, kultury i funkcji społecznej, którą dana osoba pełni. Czytelnik Pisma Świętego zostaje zaproszony do doświadczenia obecności Boga w słowie, aby potem
odkrywać tę obecność we własnym życiu. Ostatecznym celem lektury Pisma Świętego nie
jest zdobycie wiedzy, ale nawiązanie rzeczywistej relacji z Bogiem.
Jeden plan Boży w Piśmie Świętym
Chrześcijańskie Pismo Święte dzieli się na Stary i Nowy Testament. ST, który jest Biblią narodu żydowskiego, powstawał przez wiele wieków i historyczny proces jego formowania zakończył się praktycznie dopiero przed samymi narodzinami Jezusa Chrystusa. NT powstał
w ciągu pierwszego wieku po Chrystusie. ST jest świadectwem życia ludu, który kształtował się wokół Bożej obietnicy zbawienia. Istnienie tego ludu związane było z konkretnym
doświadczeniem wyzwolenia z niewoli i obdarowania ziemią, na której mógł żyć i rozwijać
się w wolności. Księgi ST opowiadają o tym wyzwoleniu, a potem o historii, w której prorocy wciąż przypominali Izraelitom o fundamencie ich wiary i starali się ukazać jej konsekwencje dla życia jednostek i całego narodu w zmieniających się okolicznościach. Autorzy
NT koncentrują się w swoim dziele na osobie Jezusa Chrystusa, który jest ukazany jako wypełnienie zapowiedzi prorockich. NT wyjaśnia też wierzącym, w jaki sposób Życie i Śmierć
Chrystusa otwiera im nową drogę życia i przekazuje dary Bożego Ducha.
Pismo Święte jest zbiorem różnorodnych tekstów. Podkreśla to nazwa „Biblia”, która
jest greckim słowem oznaczającym wielość ksiąg. Są one dziełem różnych, najczęściej nieznanych nam z imienia autorów. Swoją wiarę przekazali oni w postaci opowiadań, listów,
wypisów z kronik, legend, zbiorów praw, przysłów, przypowieści, mów, hymnów, poematów, pieśni weselnych, proroctw, lamentacji, modlitw, wizji itd. Ich spotkanie z Bogiem
było osobistym przeżyciem, ale również dokonywało się we wspólnocie wierzących. Adresatem objawienia się Boga zawsze był niedoskonały człowiek, żyjący w zmieniających się
okolicznościach. Dlatego wiele z otrzymanych przekazów utraciło już swoje znaczenie.
Obok niezmiennie ważnych i zawsze aktualnych prawd, znajdujemy w Piśmie Świętym
także prawa i pouczenia, które dzisiaj nie są już aktualne. W tej różnorodności rozpoznajemy jednak nieustanne działanie Boga na rzecz człowieka. Często przybierało ono różne formy, dostosowane do jakości ludzkiej odpowiedzi. Boży zamysł osiągnął swoją pełnię w osobie Jezusa Chrystusa, który jest jego ośrodkiem i sercem. Dlatego też całe Pismo
Święte winno być interpretowane w perspektywie Chrystusa.
Na tym tle zarysowuje się zasadnicza różnica między żydowskim a chrześcijańskim podejściem do ST. Żydzi za najważniejsze uznają pięć pierwszych ksiąg (tzw. Tora). Tradycje
21

1A:1A

9/3/08

2:04 PM

Page 22

w nich zawarte stanowią normę całego życia religijnego, moralnego i społecznego, jak
również są kryterium oceny przesłania pozostałych ksiąg. Na drugim miejscu umieszczają księgi prorockie, a dopiero na końcu bardzo urozmaicony pod względem literackim i treściowym zbiór Pism. Chrześcijanie przejęli ST od Żydów, ale czytają go z perspektywy
przełomu i wypełnienia, jakie miało miejsce w osobie i działalności Jezusa Chrystusa.
Choć wiele tekstów Pierwszego Przymierza ma swoją wartość również wtedy, gdy nie są
one odnoszone do Chrystusa, to jednak chrześcijanie odczytują je jako prowadzące do
Niego oraz oceniają ich przesłanie i znaczenie w Jego perspektywie. Święty Paweł w Liście
do Galatów napisał, że ST był wychowawcą prowadzącym do Chrystusa (Ga 3,24). W Jezusie spełniają się wszystkie dawne obietnice (2Kor 1,20). Chrystus w swych wypowiedziach niekiedy koryguje Prawo (np. Mt 5,21-42), a św. Paweł nawet z nim polemizuje
(Ga 3,10-13).
Lektura ST uświadamia chrześcijanom, że wraz z upływem czasu zmieniają się formy
przeżywania wiary. Chrześcijanie nieustannie muszą podejmować wysiłek przechodzenia
od Starego do Nowego Testamentu, to znaczy przemieniania swojego życia wiary według
wzoru, jaki otrzymali w osobie Jezusa Chrystusa.
Pismo Święte w życiu Kościoła
Pismo Święte zawiera żywe słowo, które Bóg nieustannie kieruje do człowieka żyjącego
tu i teraz. Minione wydarzenia są w nim wspominane, ponieważ stanowią drogowskaz
dla wierzących obecnego czasu. Z tej też przyczyny w czasie liturgii Kościoła bardzo ważnym
elementem jest czytanie i rozważanie słowa Bożego. Gdy w Kościele czyta się Pismo Święte,
przemawia sam Chrystus. Wszelkie nauczanie Kościoła i badania teologów zaczynają się
od refleksji nad słowem Bożym i powinny prowadzić do jego głębszego poznania i zrozumienia. Z drugiej strony, wiara Kościoła stanowi podstawę interpretacji Pisma Świętego, ponieważ to Duch Święty prowadzi wspólnotę wierzących i pozwala jej wnikać w tajemnice Bożego Objawienia. On także pomógł Kościołowi określić, które księgi włączyć
do kanonu Pisma Świętego.
Święty Augustyn nazywał Pismo Święte listem Boga do człowieka. Oznacza to najpierw,
że poprzez czytanie lub słuchanie słowa Bożego dokonuje się, dzięki działaniu Ducha Świętego, osobowe spotkanie ze zbawiającym Bogiem. Poprzez Pismo Święte sam Pan przemawia do tego, kto je czyta, słowem żywym i skutecznym, które nie tylko zawiera orędzie
o zbawieniu, ale ma moc urzeczywistniania zbawienia. Dlatego temu słowu należy zaufać,
przyjąć je z wiarą i wcielać w życie. Po drugie, jeśli Pismo Święte jest prawdziwym listem
Boga, który czeka na odpowiedź, to człowiek wierzący powinien jak najczęściej je otwierać, czytać, rozważać i modlić się jego tekstami. Otwierając swoje serce przed żywym Bogiem, obecnym w swoim słowie, chrześcijanin będzie mógł nawiązać z Nim dialog, jak
również będzie w stanie coraz lepiej odkrywać swoje powołanie oraz odpowiedzialność za
otaczający go świat.

22

1A:1A

9/3/08

2:04 PM

Page 23

STARY
TESTAMENT

1A:1A

9/3/08

2:04 PM

Page 24

1B:1B

9/3/08

2:05 PM

Page 25

WPROWADZENIE DO STAREGO TESTAMENTU

Nazwa „Stary Testament” i jego podział
Nazwą „Stary Testament” określa się Biblię żydowską, czyli zbiór ksiąg, które powstały
w wierze i tradycji Izraela. Chrześcijanie przejęli go w wersji, jakiej używano w czasach
Jezusa i apostołów w greckojęzycznej diasporze, czyli żydowskich wspólnotach poza Palestyną. Zbiór ten zwany jest Septuagintą (LXX) i to właśnie z niego pochodzi znakomita większość biblijnych cytatów w NT. Zawiera on 46 ksiąg, a więc więcej niż Biblia hebrajska, z której korzystali Żydzi w Palestynie. Proces tworzenia się ST zakończył się
ostatecznie w czasach Jezusa i apostołów. Dopiero po zniszczeniu świątyni jerozolimskiej
w 70 r. po Chr. i ostatecznym upadku żydowskiej autonomii w Judei, Żydzi zdefiniowali zakres swojego zbioru ksiąg świętych, ograniczając go do ksiąg używanych w Palestynie, które spisane były w języku hebrajskim i częściowo aramejskim. Dlatego współczesna Biblia Żydów ma tylko 39 ksiąg i nie obejmuje ksiąg: Tobiasza, Judyty, Barucha,
Mądrości i Mądrości Syracydesa oraz Pierwszej i Drugiej Księgi Machabejskiej. Księgi te zwykło się nazywać deuterokanonicznymi lub wtórnokanonicznymi. W czasach Reformacji
protestanci przyjęli tę tradycję żydowską, natomiast katolicy i prawosławni (z małymi różnicami) pozostali przy kanonie przyjętym już w IV w., a więc przy zbiorze ksiąg używanym przez greckojęzycznych Żydów w czasach tworzenia się NT.
Żydzi wyróżniają w Biblii trzy części: Pięcioksiąg (Tora), Prorocy (Newiim), Pisma (Ketuwim). Pierwsza część, którą często określa się jako „Prawo” albo „Pouczenie”, jest dla Żydów
podstawowa. Zawarto w niej świadectwo o wydarzeniach, które utworzyły naród izraelski. Dwie następne części, z których większą rangę przyznaje się Prorokom, traktowane
są jako komentarz do Pięcioksięgu. Za księgi prorockie Żydzi uznają przy tym nie tylko
księgi zawierające wypowiedzi proroków, ale także księgi: Jozuego, Sędziów, Pierwszą i Drugą Księgę Samuela oraz Pierwszą i Drugą Księgę Królewską, które opowiadają o historii
Izraelitów w czasach, gdy Bóg przemawiał do nich przez proroków. Każda z trzech części ST zawiera opisy wydarzeń, a także pouczenia, które je wyjaśniają i uzupełniają. W Pięcioksięgu dominującą formą pouczenia jest prawo. Wskazuje ono na to, że dla zachowania otrzymanego od Boga daru wolności, człowiek musi przyjąć postawę posłuszeństwa
wobec Jego woli. Księgi proroków zawierają pouczenia w postaci proroctw, które tłumaczą znaczenie postaw przyjmowanych przez wierzących wobec Bożego prawa. W Pismach
pouczenia wyrażono w formie słów mądrości, które wyjaśniają naturę i sens świata oraz
znaczenie ludzkich czynów.
Tradycyjny chrześcijański podział ST różni się od żydowskiego i wyróżnia cztery części: Pięcioksiąg, księgi historyczne, księgi mądrościowe i księgi prorockie. Biblia została
podzielona ze względu na czas, którego dotyczy: do przeszłości odnosi się Pięcioksiąg
i księgi historyczne, do teraźniejszości – księgi mądrościowe i do przyszłości – księgi prorockie. Treść ST jest więc odczytywana przede wszystkim jako przygotowanie do czasów
mesjańskich opisanych w NT. Ten układ ksiąg Pisma Świętego zastosowany został także
w tym wydaniu.
25

1B:1B

9/3/08

2:05 PM

Page 26

Proces powstawania
Księgi ST powstawały w ciągu wielu stuleci, formując się stopniowo w zbiór ksiąg przekazujących doświadczenie wiary Izraelitów. Wydarzeniem, które stanowiło jej fundament,
było wyzwolenie z niewoli Egiptu. Ten fakt został też utrwalony w najstarszych tekstach
biblijnych. Pierwszym z nich jest zachowana w bardzo archaicznym języku hebrajskim
pieśń Miriam i Mojżesza (Wj 15,1-21). Wychwala ona zwycięstwo Boga nad wrogami Jego
ludu. Do najstarszych tekstów należy również pieśń Debory (Sdz 5), upamiętniająca zwycięstwo odniesione nad kananejskim wodzem Siserą. Charakterystyczne, że są to teksty
poetyckie. Wydaje się, że dawna tradycja chętnie posługiwała się poezją, gdyż łatwiej można było ją zapamiętać niż przekaz prozatorski.
Szczególną rolę w przekazywaniu i utrwalaniu wiary Izraela odgrywały uroczystości
odprawiane w izraelskich sanktuariach. Izraelici, podobnie jak inne okoliczne narody, celebrowali święta związane z rytmem rolniczym i pasterskim, ale połączyli je z wydarzeniami historycznymi. Obchód Paschy, pierwotnie święto pasterskie, został połączony z wydarzeniem cudownego uwolnienia z niewoli Egiptu. Święto Tygodni (Pięćdziesiątnica),
będące najpierw świętem żniw, zostało powiązane z faktem otrzymania Prawa na Synaju. W sanktuariach kultywowano najpierw ustne tradycje, a potem przechowywano tam
najstarsze zapisy tekstów związanych z celebrowanymi uroczystościami. Zasadnicze znaczenie dla gromadzenia i zapisywania narodowych i religijnych tradycji posiadała władza
królewska i związana z instytucjami państwowymi grupa pisarzy, którzy byli odpowiedzialni nie tylko za prowadzenie urzędowej dokumentacji, ale także za poznawanie i przechowywanie tradycji.
W ST łatwo zauważyć wielką różnorodność nurtów myśli związanych z podstawowymi wydarzeniami historii Izraela. Różnorodność ta była związana z wielością grup plemiennych, sanktuariów oraz ośrodków władzy państwowej. Różne tradycje zaczęto łączyć
w jedną całość dopiero po upadku Królestwa północnego (722 r. przed Chr.), kiedy wielu jego wykształconych mieszkańców przybyło do Jerozolimy, oraz w następnych latach,
kiedy Jerozolima stała się jedynym ośrodkiem kultu Izraela (626 r. przed Chr.). Pracę tę
kontynuowano potem w Babilonii, gdzie po upadku Jerozolimy w 586 r. przed Chr. zostały przesiedlone elity narodu izraelskiego. Dopiero jednak po powrocie z wygnania Pięcioksiąg otrzymał kształt zbliżony do obecnego. Księga Prawa stała się wówczas punktem
odniesienia dla nowej wspólnoty Izraelitów. W tym też okresie zredagowana została większość innych ksiąg. Przechowywano je w odbudowanej świątyni jerozolimskiej, ale także
kopiowano i czytano w lokalnych synagogach. Odkrycia archeologiczne z drugiej połowy XX w. ukazują, że w III-I w. przed Chr. w Palestynie znane były i czytane wszystkie
księgi ST, chociaż istniały one jeszcze w kilku wersjach. Począwszy od I w. po Chr., Żydzi wszędzie używali już tego samego tekstu, który jest także podstawą współczesnych
tłumaczeń katolickich i protestanckich. Starożytne greckie tłumaczenie (Septuaginta), które powstało wcześniej (III-II w. przed Chr.), zostało oparte na wersji hebrajskiej, która
nieco różni się od tekstu używanego dziś przez Żydów. Kościoły prawosławne w swojej
liturgii używają tłumaczeń opartych na tekście Septuaginty.
Kwestie literackie, językowe i teologiczne
Piśmiennictwo biblijne jest niezwykle bogate i zróżnicowane. Występują w nim gatunki
literackie, które nie zawsze przystają do kategorii znanych z naszej literatury, opartych
na antycznych wzorach greckich i łacińskich. W odniesieniu do Pisma Świętego nie da
się bez problemów zastosować tradycyjnego podziału na rodzaje: epikę, lirykę i dramat.
Najwięcej tekstów w Biblii ma charakter nar racji. Wśród nich niektóre opowiadają
26

1B:1B

9/3/08

2:05 PM

Page 27

o faktach (np. 1-2 Sm i 1-2 Krl), a inne mają charakter fabularny (np. Tb i Est). W odróżnieniu od literatury pięknej naszego kręgu kulturowego, w ST można znaleźć wiele przepisów prawnych oraz ich zbiorów (Wj 20,22 – 23,19; Kpł 17 – 26). Gatunek prorocki stosowany jest szczególnie w księgach prorockich (np. Iz, Jr). Przykładem tekstu
mądrościowego może być Księga Hioba, a różne odmiany gatunków poetyckich najszerzej stosowane są w psalmach.
Zdecydowana większość ksiąg ST została napisana w języku hebrajskim. W przeciwieństwie do języka greckiego, w którym napisano NT, język hebrajski nie należy do grupy
języków indoeuropejskich. Posiada on specyficzne formy wyrazu, czasem możliwe do przełożenia na język polski tylko w niewielkim stopniu. Ponadto starożytna kultura Bliskiego
Wschodu, w której powstawał ST, chętniej niż abstrakcją posługiwała się obrazami.
Zamiast dyskursu swoją myśl starała się wyrazić w opowieści i często używała języka symboli. Charakterystyczną cechą jej kompozycji literackich był paralelizm, polegający na
dwukrotnym wypowiedzeniu myśli. Mógł on przybierać postać synonimiczną lub przeciwstawną. Choć współczesny czytelnik, napotykając w tekście paralelizmy, może odnieść
wrażenie monotonności, autorom biblijnym nie chodziło o zwykłe powtórzenie treści.
Chcieli natomiast ukazać różnorodność i wielowymiarowość ludzkiego doświadczenia.
Między dwoma członami wypowiedzi pozostaje przestrzeń otwarta dla czytelnika, który
jest zaproszony do osobistego „uzupełnienia” tekstu i odkrycia jego znaczenia dla własnego życia. Dlatego podczas lektury ST ważne jest zauważanie podobieństw i różnic w następujących po sobie stwierdzeniach, jak i w dłuższych fragmentach. W ST można znaleźć
zestawione obok siebie opowiadania, które poruszają podobny problem, ale omawiają go
z innej perspektywy. Zwracając uwagę na różne aspekty wydarzenia, w jakimś sensie korygują i uzupełniają się nawzajem. Dla pełnego zrozumienia przesłania danego fragmentu,
czytelnik nie może więc ograniczyć się tylko do lektury jednego z opowiadań, z pominięciem
tekstu, który go poprzedza lub po nim następuje.
Wielość i rozmaitość ksiąg ST wiąże się z bogactwem zawartych w nich treści. Po osiedleniu się Izraelitów w Kanaanie życie toczyło się w oddalonych od siebie, nie tylko przestrzennie, plemionach. O tych samych doświadczeniach i wydarzeniach mówiono w sposób
zróżnicowany. Te same tradycje były pielęgnowane przez różne instytucje lub środowiska,
które z racji swej odmienności wyrażały je inaczej. Trudno oczekiwać, aby kapłani interpretowali tradycje tak samo jak prorocy albo by pisarze z otoczenia króla czynili to w identyczny sposób jak kapłani. Odmienność funkcji, a także różnica interesów powodowała,
że w zróżnicowany sposób interpretowano poszczególne wydarzenia, wskutek czego rodziły się i rozwijały różne teologie. Posiadały one jednak wspólne tematy, jak np. wybranie, przymierze, sprawiedliwość, wierność i miłosierdzie Boga, bojaźń Boża.
Autorzy, którzy dokonali końcowej redakcji poszczególnych ksiąg ST, nie starali się ujednolicić różnych przekazów. Nawet przepisy wyraźnie ze sobą sprzeczne lub dawno zarzucone były bowiem dla nich ważnym słowem Boga, ponieważ stanowiły świadectwo Jego
obecności w historii narodu wybranego.
Kilka rad
Czytanie ST może przysparzać trudności zarówno natury językowej, jak i moralnej.
Rażą opowiadania o podejmowanych wojnach i rzeziach dokonywanych w imię i z polecenia Boga (np. Joz 2,8-21+), razi prawo odwetu (Wj 21,23n). Trudno czasami zrozumieć
zasady, według których poszczególne epizody połączono w większe fragmenty, albo odkryć sens pojawiających się powtórzeń. Ponadto ST zawiera sporo ideologii politycznej.
Na przykład w działaniach króla Ezechiasza widoczna jest ideologia, służąca utworzeniu
27

1B:1B

9/3/08

2:05 PM

Page 28

jednego potężnego państwa łączącego podzielone plemiona, a nauczanie niektórych
proroków przesycone jest nacjonalizmem. Warto jednak pamiętać, że ST nie stanowi pełni objawienia. Znajdują się w nim rozstrzygnięcia i zasady jeszcze niedoskonałe i przemijające; liczne przepisy i zwyczaje utraciły już obowiązującą moc. ST ukazuje, w jaki sposób Bóg dostosowuje się do człowieka, także do jego słabości, aby stopniowo prowadzić
go do pełni objawienia. Jezus Chrystus nauczał, że niektóre przepisy obowiązujące w ST
zostały dane Izraelitom ze względu na zatwardziałość ich serca (Mt 19,8). Księgi te należy więc czytać w perspektywie ich dopełnienia, którym jest osoba i dzieło Jezusa Chrystusa. To dopiero po Jego Śmierci i Zmartwychwstaniu, podczas modlitwy uwielbienia
przy łamaniu chleba uczniom otwierają się oczy, aby mogli poznać Chrystusa i zrozumieć
słowa przekazane przez proroków (Łk 24,25-32).
Nie należy jednak sądzić, że ST jest księgą przeszłości. Zawiera on słowo Boga do ludzi,
dlatego chrześcijanie nieustannie odnoszą się do jego treści. Warto w historii narodu izraelskiego dostrzec swoje własne zwycięstwa i upadki, zarówno na poziomie indywidualnym,
jak i społecznym. Podobnie jak w czasach ST, tak i obecnie w zawiłych ludzkich dziejach
można dostrzec Boże wezwanie do przemiany i nawrócenia, a także do wiary w Jego obecność, wierność, miłosierdzie i sprawiedliwość. Dzięki ST można lepiej zrozumieć własny
trud wiary, łatwiej przyjąć obecność Boga w swoim życiu i zrozumieć, że wychodzi On
naprzeciw ludzkiej słabości i pozostaje wierny pomimo niewierności człowieka.
W ST znajduje się wiele cennych przemyśleń dotyczących świata i człowieka, których
nie zawiera NT. Wiele idei, które w NT są przyjmowane za oczywiste, zostało rozwiniętych w objawieniu i refleksjach starotestamentowych proroków i mędrców. Warto więc pamiętać, że NT musi być czytany w świetle ksiąg Starego Przymierza, gdyż bez niego nie
można go należycie przyjąć i zrozumieć.

28

1C:1C

9/3/08

2:05 PM

Page 29

WPROWADZENIE DO PIĘCIOKSIĘGU

Pięcioksiąg Mojżesza
Pierwszych pięć ksiąg Pisma Świętego: Księga Rodzaju, Księga Wyjścia, Księga Kapłańska, Księga Liczb i Księga Powtórzonego Prawa to tzw. Pięcioksiąg (z greckiego: Pentateuch).
Księgi te różnią się tematyką i stylem, ale uważane są za całość, ponieważ są zbiorem
tekstów, które definiują lud Izraela jako naród wybrany przez Boga i określają podstawowe normy jego życia. Stąd pochodzi inna nazwa tego zbioru, a mianowicie Prawo (hebr.
Tora). Pięcioksiąg związany jest ściśle z postacią Mojżesza, ukazanego w nim jako największego z proroków, będącego w szczególnej relacji z Bogiem (Pwt 34,10-12). Wszystkie podstawowe zwyczaje, normy religijne i społeczne określające życie Izraela zostają
w Pięcioksięgu związane z objawieniem, które miało miejsce w czasach Mojżesza, kiedy
Izrael ukonstytuował się jako naród wyzwolony przez Boga z niewoli egipskiej i ustanowiony Jego szczególną własnością (Wj 19,5n). Znaczenie tego objawienia było tak wielkie, że Pięcioksiąg nazywany jest też Prawem Mojżeszowym. Przez wiele wieków autorstwo
całego Pięcioksięgu przypisywano Mojżeszowi, ewentualnie dopuszczając, że ktoś inny
mógł napisać fragmenty mówiące o jego śmierci. W samym Pięcioksięgu nigdzie nie pojawia się jednak taka sugestia, a czasami jego autorzy nawet wyraźnie zaznaczają, że w ich
czasach niektóre rzeczy wyglądają inaczej, niż było to za życia Mojżesza (np. Rdz 12,6;
22,14; Pwt 3,11).
Etapy formowania się Pięcioksięgu
Opowiadania składające się na treść Pięcioksięgu pochodzą z bardzo bogatego skarbca
tradycji ustnych poszczególnych plemion Izraela, które potem, w różnych momentach historycznych, były spisywane w formie mniej lub bardziej obszernych dokumentów. Następnie podlegały wieloetapowej redakcji, która aktualizowała je w odpowiedzi na zmieniającą się sytuację społeczną, religijną i polityczną. Szacunek dla tradycji już spisanych
sprawiał jednak, że nowe teksty raczej nie zastępowały starych, lecz dołączane były do
nich jako ich uaktualnienie i uzupełnienie. Pięcioksiąg zawiera więc w sobie teksty archaiczne i teksty o wiele od nich młodsze. Znajduje się w nim wiele powtórzeń (np. Rdz 12,1020; 20,1-18 i 26,1-11). Niektóre prawa powtarzają się, a zarazem różnią się od siebie, ponieważ poruszają ten sam problem w perspektywie odmiennych realiów życia społecznego
(np. Wj 22,24; Kpł 25,35n i Pwt 23,20n). Poszczególne teksty posiadają odmienną formę użytego w nich języka hebrajskiego. Jedne są pod względem językowym proste i ubogie, drugie bardziej rozwinięte i różnorodne.
Wiara ludu Izraela, odwołująca się do szczególnej relacji, jaka zawiązała się między Bogiem a Izraelem w czasach patriarchów i Mojżesza, była ciągle żywa, rozwijała się i twórczo odpowiadała na wciąż nowe pytania i potrzeby. Szczególną rolę w jej rozwoju odgrywali prorocy, ale także liturgia, instytucje monarchii, a potem doświadczenia niewoli i powrotu
z wygnania do ziemi ofiarowanej przez Boga. Swoją dzisiejszą formę Pięcioksiąg osiągnął
prawdopodobnie w drugiej połowie V w. przed Chr., w czasach kapłana Ezdrasza.
29

1C:1C

9/3/08

2:05 PM

Page 30

Treść Pięcioksięgu
Chociaż Pięcioksiąg nazywany jest Prawem, posiada on przede wszystkim formę narracji.
Księga Rodzaju opowiada m.in. o prehistorii narodu wybranego. Rozpoczyna się opowiadaniem o stworzeniu świata, a kończy wydarzeniami związanymi z osiedleniem się w Egipcie ojca narodu, Jakuba (Izraela), oraz jego synów. W ten sposób zostają wyjaśnione relacje Izraela z innymi narodami oraz jedność i różnorodność jego plemion, które pochodzą
od dwunastu synów Jakuba. Tłumaczy się również, w jaki sposób dzieje ludów, które
w późniejszych wiekach będą zamieszkiwać ziemie Izraela, łączą się z Mojżeszem i jego
ucieczką z Egiptu.
Księga Wyjścia poświęcona jest wyzwoleniu Izraelitów z niewoli egipskiej oraz Bożemu
objawieniu na górze Synaj. Bóg ukazany jest w niej jako prawdziwy król Izraela, który odnosi zwycięstwo nad królem Egiptu i powołuje naród Izraela na lud święty i królestwo kapłanów. Ostatnie rozdziały Księgi Wyjścia ukazują liturgię świątyni jako dopełnienie dzieła stworzenia, opisanego na początku Księgi Rodzaju. Bóg mieszka pośród ludu, który
został przez Niego wyzwolony z niewolniczej służby na rzecz faraona, aby teraz mógł z radością poświęcić się Jego służbie.
Księga Kapłańska przerywa na chwilę tok narracji, aby rozwinąć temat powołania Izraela
do godności ludu świętego. Instytucje świątyni jerozolimskiej i normy dotyczące rytualnej czystości wpisane zostają w historię Izraela prowadzonego przez Mojżesza. Bóg przemawia teraz z Namiotu Spotkania (Kpł 1,1), a po wyświęceniu Aarona na urząd najwyższego kapłana staje się on wraz z Mojżeszem pośrednikiem słów Pana skierowanych do
narodu (Kpł 11,1).
Księga Liczb podejmuje opis wędrówki Izraelitów przez pustynię. Izrael ukazany zostaje
jako Boże wojsko, którego sukces zależy tylko i wyłącznie od wiary i zaufania Bogu. Pełniąc
Jego wolę, Izrael jest zdolny do pokonania wszelkich wrogów, lecz brak wiary staje się
zawsze źródłem upadku i niepowodzenia. W księdze ukazane zostają zasady podziału ziemi oraz podane genealogie i zestawienia rodów. Epizod poświęcony błogosławieństwom
Balaama (Lb 22 – 24) przypomina, że nikt nie może oprzeć się woli Boga. Zawiera on
także obietnicę mesjańską, do której m.in. odwołuje się ewangelista Mateusz (Lb 24,17-19;
Mt 2,2).
Księga Powtórzonego Prawa w formie ostatniej mowy Mojżesza, wygłoszonej w dniu jego
śmierci, podaje nowe wyjaśnienie Bożych praw i zachęca do wiernego ich przestrzegania.
Ogólne spojrzenie na Pięcioksiąg pozwala zauważyć, że zawiera on różne tradycje, nurty myślowe i teologiczne interpretacje dziejów. Jego złożoność i bogactwo można porównać do różnorodności chrześcijańskich duchowości, które na różny sposób ujmują jedną
Ewangelię i postać Jezusa Chrystusa.
Dla Żydów Pięcioksiąg jest najważniejszą częścią Biblii i zarazem miarą autentyczności innych ksiąg świętych. Jezus Chrystus podkreślił wagę Pięcioksięgu, przez odwoływanie się do zawartych w nim treści. Nie traktował go jednak jako zbioru sztywnych definicji i przepisów, ale dokonywał jego interpretacji, ukazując, w jaki sposób w Jego Życiu,
Śmierci i Zmartwychwstaniu zbawcze zapowiedzi aktualizują się i osiągają swoją pełnię
(J 5,46). Jezus podkreśla, że słowa Pięcioksięgu należy przyjmować jako skierowane do
konkretnej ludzkiej wspólnoty, która słucha Bożego głosu, naznaczonej również słabością.
Odwołując się do Bożej woli, Jezus koryguje nauczanie Mojżesza dotyczące rozwodu
(Pwt 24,1) i naucza o nierozerwalności małżeństwa (Mt 19,1-12). Wyjaśnia, jak należy
rozumieć wezwanie do święcenia dnia szabatu i na czym polega jego istota (np. Mt 12,10-12;
Mk 2,27; J 5,18). Ukazuje niedoskonałość przepisów dotyczących rytualnej czystości
i wskazuje na właściwy sens czystości wobec Boga (np. Mk 7,18-23). Jako nowy Mojżesz
30

1C:1C

9/3/08

2:05 PM

Page 31

ustanawia nowe prawo dla wszystkich, którzy przez wiarę w Ewangelię stają się nowym
ludem Bożym (np. Kazanie na Górze; Mt 5 – 7). Przez swoją Śmierć i Zmartwychwstanie
zawiera z ludźmi nowe i ostateczne przymierze (np. Łk 22,20; J 6,53-58; 1Kor 11,25),
stając się prawdziwym barankiem paschalnym, który został złożony w ofierze, aby zgładzić grzechy świata (J 1,29; 1Kor 5,7).
Znaczenie Pięcioksięgu
Pięcioksiąg zawiera tradycje Izraela kształtujące jego tożsamość społeczną i religijną.
Opowiadania pełne szczegółów dotyczących miejsc, osób i wydarzeń są często okazją do
wyrażenia pouczeń czy zachęt, a przede wszystkim przykazań. Opowiadanie o stworzeniu staje się np. pouczeniem o miejscu człowieka w świecie i wprowadzeniem do przykazania o uświęceniu dnia świętego, a opowiadanie o potopie wprowadza między innymi
do przepisów na temat pokarmów.
Apostoł Paweł, wyjaśniając rolę Pięcioksięgu, pisał do chrześcijan: …Prawo stało się naszym opiekunem aż do czasu przyjścia Chrystusa, abyśmy mogli otrzymać usprawiedliwienie
dzięki wierze. Kiedy zaś nadszedł czas wiary, nie jesteśmy już poddani opiekunowi (Ga 3,24n).
Dla chrześcijan pod pewnymi względami ważniejsze od Pięcioksięgu są nieraz teksty
prorockie, zwłaszcza mesjańskie. Mimo to Pięcioksiąg zawsze pozostaje niezastąpionym
świadkiem ważnych dzieł zbawczych, dokonanych przez Boga. Ponadczasową wartość zachowuje Dekalog, uznawany za podstawową normę nie tylko przez wyznawców religii monoteistycznych. Aktualne pozostają przykazania miłości Boga i bliźniego, które znalazły
swoje miejsce na kartach Pięcioksięgu (Kpł 19,18; Pwt 6,5). Istotne są treści dotyczące
człowieka stworzonego na obraz Boży, przekazane w początkach Księgi Rodzaju. Niezmienną wartość zachowało także wezwanie do świętości i powszechnego kapłaństwa, skierowane do wszystkich ludzi dobrej woli.
Bogactwo Pięcioksięgu przyczynia się do lepszego zrozumienia zbawczej misji Jezusa
Chrystusa, przez którego Bóg udzielił ludziom pełni darów zbawczych.

31

1C:1C

9/3/08

2:05 PM

Page 32

01_Rdz:01_Rdz

9/3/08

2:07 PM

Page 33

KSIĘGA RODZAJU
Wprowadzenie
Okoliczności powstania
Pierwsza księga Pisma Świętego nazywana jest tradycyjnie Księgą Rodzaju, co w języku staropolskim oznaczało Księga Narodzin albo Księga Początków. Jej hebrajska nazwa: Bereszit
pochodzi od pierwszych jej wyrazów: Na początku. W innych językach używana jest grecka nazwa: Genesis, co oznacza ‘źródło życia’, ‘początek życia’, ‘pochodzenie’, ‘narodziny’
(Rdz 5,1). Wszystkie te nazwy wskazują na tematykę księgi, która poświęcona jest prehistorii narodu wybranego, począwszy od stworzenia świata aż po dzieje Jakuba, zwanego
Izraelem, oraz jego synów, którzy dali początek dwunastu plemionom Izraela.
Powstanie Księgi Rodzaju wiąże się z koniecznością nowego zdefiniowania tożsamości
ludu Izraela po utracie niezależności politycznej (586 r. przed Chr.) i w sytuacji przymusowych przesiedleń, które doprowadziły do rozproszenia Izraelitów pośród obcych narodów.
W świetle dawnych przekazów i tradycji jej autorzy starali się ukazać wspólne pochodzenie wszystkich plemion Izraela, ich szczególną relację z Bogiem i niezwykłe powołanie do
bycia znakiem Bożej woli i błogosławieństwem dla wszystkich narodów (Rdz 12,1-3). Izraelici nie muszą wstydzić się swojej słabości i klęski. Wobec pychy Babilonii (Rdz 11,1-9)
powinni odwołać się do wiary swojego wspólnego przodka Abrahama, aby tak jak on stawać
się książętami Boga (Rdz 23,6) i źródłem błogosławieństwa (Rdz 22,17-18).
Izraelici żyjący w obcej ziemi mogli znaleźć w tej księdze źródło nadziei i zachętę do
uczciwego życia. Przykład Józefa, który w obcym kraju osiągnął najwyższe godności, przekonywał, aby nie ulegać pokusom życia według zwyczajów pogan. Jego przebaczenie ofiarowane braciom, którzy wyrządzili mu krzywdę, przypominało o więzach, które powinny
być mocniejsze od wzajemnych urazów i uprzedzeń. Jego pragnienie powrotu do ziemi
obiecanej Abrahamowi motywowało, aby wygodnego życia w obcym kraju nie przedkładać nad własną ojczyznę. Dla Izraelitów powracających z przesiedlenia do swojego kraju
Księga Rodzaju była także manifestem, potwierdzającym ich prawa do tej ziemi. Genealogie tłumaczące pochodzenie ludów dawały jednocześnie wskazania na temat wzajemnych
relacji z ludźmi zamieszkującymi te regiony.
Autorzy Księgi Rodzaju obficie korzystali ze znanych im starożytnych przekazów swojego narodu. W Księdze Rodzaju możemy wyróżnić opowiadania, charakteryzujące się specyficznym językiem oraz koncepcjami społecznymi i teologicznymi, które pozwalają przypisać je do odrębnych nurtów tradycji, jakie znajdujemy także w innych księgach Pisma
Świętego. Z całą pewnością autorzy Księgi Rodzaju korzystali z dokumentów, które powstały jeszcze w czasach istnienia niezależnych państw Izraela i Judy. Ale nie ograniczali się tylko do tych źródeł. Sięgali też do literatury i wiedzy Babilonii, a także Egiptu, Fenicji i innych krajów starożytnego Bliskiego Wschodu. Pogańskie tradycje zostały jednak
dostosowane w taki sposób, żeby wyrażały przekonania wypływające z wiary Izraelitów.
Widać to np. w pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju, w których autorzy nawiązali do
babilońskich opisów stworzenia świata i najstarszych dziejów człowieka, ale przede wszystkim wyrazili wiarę w to, że stwórcą świata i obrońcą jego porządku jest Bóg. Ukazali też
33

01_Rdz:01_Rdz

9/3/08

2:07 PM

Page 34

człowieka jako najdoskonalsze ze stworzeń. Ludzie są więc prawdziwymi podmiotami swoich działań, odpowiedzialnymi za dobro lub zło swoich uczynków, a nie tylko marionetkami zdanymi na kaprysy przerastających ich sił demonicznych.
Treść i teologia
Księga Rodzaju łączy w sobie różne teksty, ale charakteryzuje się doskonale przemyślaną
kompozycją. Dzieli się wyraźnie na dwie części: opowiadanie o stwórczym dziele Boga
(Rdz 1 – 11) i dzieje patriarchów (Rdz 12 – 50). Możliwe jest, że wcześniej została zredagowana część opowiadająca o przodkach Izraela, gdyż ideowo była bliższa pokoleniu wygnańców, do których pierwotnie ją adresowano. Patriarchowie mają być wzorami wiary
dla swoich potomków, a ich losy mają im pomóc podtrzymać nadzieję odrodzenia. W tym
sensie ta druga część jest mniej uniwersalna od części pierwszej (Rdz 1 – 11), która dotyczy świata i ludzkości w ogóle.
Opisy zawarte w pierwszych jedenastu rozdziałach Księgi Rodzaju nie mogą być traktowane jako informacja o tym, jakie były początki wszechświata i jakie wydarzenia miały miejsce przy jego powstawaniu. Autor sięgnął do powszechnie znanych w jego czasach opowiadań o początkach świata i posłużył się nimi, aby wyjaśnić czytelnikowi sens i cel stwórczego
aktu, dokonanego przez Boga. Istotą tych tekstów jest przesłanie zawarte w poszczególnych
obrazach. W przesłaniu tym znajdujemy pełną wiary odpowiedź na podstawowe pytania
związane z pochodzeniem świata i człowieka, a także z celem, dla którego istnieją wszelkie
stworzenia. Drugi ważny wątek tej części dotyczy natury i skutków ludzkiego grzechu (Rdz 3).
Chociaż zło wprowadza chaos w harmonię stworzenia, nie niweczy Bożego planu. Człowiek
dopuszczający się zła jest wprawdzie osłabiony i zaślepiony, Bóg jednak, zamiast tylko karać, wychodzi mu naprzeciw. Historia o Noem pokazuje, że Bóg w swoich wymaganiach
i sądzie bierze pod uwagę ludzką słabość i napełnia ludzi nadzieją na ostateczne przezwyciężenie grzechu i śmierci (Rdz 9,1-17). Opowiadanie o wieży Babel, które podsumowuje
tę cześć Księgi Rodzaju (Rdz 11,1-9), ukazuje, że ludzie, którzy pragną budować swoją wielkość
bez Boga, skazani są na ostateczną klęskę i rozproszenie.
Powołanie Abrahama (Rdz 12,1-3) rozpoczyna drugi etap dziejów ludzkości. W przeciwieństwie do budowniczych wieży Babel nie dąży on do tego, aby budować swoją wielkość, ale przyjmuje Bożą obietnicę i wyrusza w podróż do kraju, który jest mu nieznany.
Choć dzieje patriarchów dotyczą początków Izraela, redaktorzy Księgi Rodzaju nie pomijają reszty ludzkości. Widać to już w obietnicach danych Abrahamowi, a szczególnie w tej,
która dotyczy błogosławieństwa wszystkich ludów ziemi (Rdz 12,3). Powiązanie przodków Izraela z innymi ludami widoczne jest m.in. w Rdz 25,1-18, gdzie zostało ukazane
pochodzenie różnych ludów od Abrahama. Widać je także w jego modlitwie wstawienniczej za Sodomę i Gomorę (Rdz 18), w ocaleniu za jego przyczyną miasta Soar (Rdz 19),
jak również w dziejach Józefa, który stał się dobroczyńcą Egiptu. Obok dziejów Abrahama Księga Rodzaju ukazuje losy innych patriarchów: Izaaka, Jakuba, Józefa. W ich życiu
zaczynają się spełniać obietnice dane Abrahamowi. Oni też, mimo swoich wad i błędów,
okazują się ludźmi wielkiej wiary. Najwięcej uwagi zostało poświęcone Jakubowi, najmniej
Izaakowi. Opowiadanie o Józefie ukazuje głównie rolę Bożej opatrzności w ludzkim życiu.
Doświadczenia patriarchów są zapowiedzią i gwarancją całkowitego zbawienia, które urzeczywistni się w Jezusie Chrystusie. On, przychodząc na świat, spełnił ostatecznie wszystko,
co Bóg obiecał ludzkości przez patriarchów. Księga Rodzaju na przykładach Sary, Rebeki i Racheli ukazuje również ważną rolę kobiet. Bóg objawił w ich życiu swoją łaskę i miały
one udział w realizowaniu Jego obietnic.

34

01_Rdz:01_Rdz

9/3/08

2:07 PM

Page 35

KSIĘGA RODZAJU

Opowiadanie o stwórczym dziele Boga
Rdz 2,4-25;
Hi 38 – 39; Ps 8;
74,16n; 89,12n;
104; Prz 8,22-31;
Jr 10,11-13; J 1,1-3;
Kol 1,15-17
J 8,12; 2Kor 4,6

Ps 65,10-14

Syr 43,1-10;
Iz 40,26; Jr 31,35;
Ba 3,33-35

Ps 136,7-9

Pieśń o Bogu Stwórcy
1
Na początku Bóg stworzyła niebo i ziemię. 2A ziemia
była zupełnym pustkowiem. Ciemność zalegała nad bezmiarem wódb, a duch Bożyc unosił się nad wodami.
3
Bóg rzekł: „Niech się stanie światłość”. I stała się światłość.
4
I widział Bóg, że światłość jest dobra. Oddzieliłd więc światłość od ciemności. 5I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność
– nocą. Zapadł wieczór i zaświtał poranek dnia pierwszego.
6
I rzekł Bóg: „Niech się stanie sklepienie wśród wód i niech
oddzieli jedne wody od drugich”e. 7Uczynił więc Bóg to sklepienie i oddzielił wody pod sklepieniem od wód, które były
nad nim. I tak się stało. 8I nazwał Bóg sklepienie niebemf.
Zapadł wieczór i zaświtał poranek dnia drugiego.
9
I rzekł Bóg: „Niech się zbierze woda pod sklepieniem na jedno miejsce i niech się odsłoni sucha powierzchnia”. I tak się
stało. 10I nazwał Bóg suchą powierzchnię lądem, a zbiorowisko
wody – morzem. I widział Bóg, że było to dobre.
11
I rzekł Bóg: „Niech ziemia napełni się zielonymi roślinami
rozsiewającymi nasiona oraz różnymi gatunkami drzew, które rodzą owoce pełne nasion”. I tak się stało. 12Ziemia wydała różne rodzaje zielonych roślin rozsiewających nasiona
oraz różne gatunki drzew, które rodzą owoce pełne nasion.
I widział Bóg, że było to dobre. 13Zapadł wieczór i zaświtał
poranek dnia trzeciego.
14
I rzekł Bóg: „Niech się staną światła na sklepieniu niebieskim, by oddzielały dzień od nocy i wyznaczały święta, dni
i lata. 15Niech jaśnieją na sklepieniu niebieskim i świecą nad
ziemią”. I tak się stało. 16I uczynił Bóg dwa wielkie światła:
światło większe, aby rządziło dniem, i światło mniejsze, aby

1

a) stworzył – działanie Boga opisane jest
dwoma czasownikami: „stwarzać” i „uczynić” (np. Rdz 1,7). Słowo „stwarzać” ma
tu szczególną wymowę. W Biblii hebrajskiej odnoszone jest ono tylko do Boga,
czyli opisuje działanie, które może wykonać jedynie Bóg. Słowo „stwarzać” wyraża również zbawcze działanie Boga w historii. Oznacza to, że akty stwórcze mają
w sobie charakter zbawczy.
b) bezmiarem wód – określenie to może sugerować, że na początku cała ziemia pokryta była wodą. Podobne wyobrażenia na temat początków świata zawierają np.
babilońskie mity.
c) duch Boży – użyte w oryginale słowo ruah można tłumaczyć jako ‘wiatr’, ‘tchnienie’, ‘duch’. Babilońskie mity często wspominają o wietrze, który jest na usługach
bogów. Zazwyczaj stanowi on siłę niszczycielską. Tutaj duch (wiatr) Boży unoszący
się nad wodami jest raczej symbolem panowania Boga nad bezładem.
d) Oddzielił – Bóg oddziela światłość od
ciemności, dzień od nocy, wody pod sklepieniem od wód nad sklepieniem, ląd od wód.
Stwarzanie wprowadza więc porządek.
e) Tekst ten zawiera ślady poglądów starożytnych na temat zjawisk atmosferycznych, szczególnie opadów. Babiloński poemat o stworzeniu (Enuma Elisz) podaje,
że Tiamat, matka bogów (utożsamiana
z wodami słonymi), najpierw stworzyła
wraz z bogiem Apsu (utożsamianym
z wodami słodkimi) innych bogów, ale
potem postanowili ich zniszczyć. W obronie bogów stanął Marduk i pokonał Tiamat. Z jej przepołowionego ciała utworzył ziemię i sklepienie niebieskie.
f) Niebo pojmowano w starożytności
w taki sposób, jak się ono jawi oczom
człowieka, czyli jako pewnego rodzaju powłokę, która rozpościera się nad ziemią
(w. 17).

Pieśń o Bogu Stwórcy. Istnieje wiele podobieństw między tym fragmentem Biblii, a pozabiblijnymi opowiadaniami
o stworzeniu, szczególnie babilońskimi (zob. Wprowadzenie). Są jednak między nimi także istotne różnice. W Księdze
Rodzaju jest np. mowa o tym, że wszystko zostało powołane do istnienia słowem Boga, mityczne opowieści podają
natomiast, że akt stwórczy dokonywał się za pomocą magicznych formuł. Inna istotna różnica dotyczy stworzenia
ludzi. Według babilońskiego eposu Atrahasis ludzie byli stworzeni z gliny i z krwi jednego ze zbuntowanych bóstw.
Powołano ich do istnienia po to, aby wyręczyli zbuntowane bóstwa w ich pracy, która polegała na dostarczaniu pokarmu pozostałym bóstwom. Według Biblii ludzie są ukoronowaniem dzieła stworzenia i Bóg stworzył ich na swój
obraz. On też zapewnia im pokarm i troszczy się o nich. W opisie biblijnym ludzie są wyróżnieni spośród innych
stworzeń i powołani do tego, aby w imieniu Boga i zgodnie z Jego zamysłem rządzili stworzeniem. Zadanie to zakłada,

35

RODZAJU 1,1-16

01_Rdz:01_Rdz

9/3/08

2:07 PM

a) Wszelkie ciała niebieskie podlegają
Bogu i nie są traktowane jak odrębne bóstwa. Wiele starożytnych ludów oddawało
natomiast boską cześć ciałom niebieskim.
Z tymi i podobnymi poglądami zmagał się
m.in. Paweł Apostoł (np. Kol 2,1-15+).
b) Liczba mnoga czasownika uczynić może być użyta w jęz. hebr. dla podkreślenia
świadomego podejmowania decyzji. Człowiek, tworzony na obraz i podobieństwo
Boga, otrzymuje zdolność podejmowania
decyzji, czyli zdolność do panowania nad
stworzeniem. Najwyższym wyrazem podobieństwa człowieka do Boga jest wolność. Dzięki niej nadaje on sens swojemu
życiu, dokonując świadomego wyboru
dobra. Jednak przez uwikłanie w niewolę
zła Boży obraz został w człowieku zatarty. Zostanie on ukazany w całej doskonałości dopiero w Jezusie Chrystusie (Kol
1,15). On objawi prawdziwą naturę Boga
(Hbr 1,3) i wszystkim ludziom przyniesie
wyzwolenie z niewoli grzechu (Ga 5,1),
prowadząc ich do uczestnictwa w naturze
Boga (2P 1,4).
c) Treść tego zdania w żaden sposób nie
sugeruje, że rodzaj ludzki wziął początek
od jednej pary ludzi. Autor biblijny
w ogóle nie zajmuje się odpowiadaniem
na pytania dotyczące powstawania gatunków (w tym gatunku ludzkiego) i sposobów ich rozmnażania się. Interesuje go
natomiast natura człowieka, cel i sens
jego życia, a szczególnie zależność człowieka od Boga (Rdz 5,1-32+).
d) Nakaz jedzenia roślin przez wszystkie
stworzenia łącznie z człowiekiem jest odzwierciedleniem stanu pokoju pomiędzy
wszystkimi stworzeniami powołanymi do
życia przez Boga. W dalszych fragmentach Biblii będzie mowa o tym, że człowiek żywi się także mięsem zwierząt (np.
Rdz 9,3; 27,3; Kpł 17,13), a zwierzęta żywią
się mięsem innych zwierząt (np. Syr 13,19).

Page 36

rządziło nocą, oraz gwiazdy. 17Umieścił je Bóg na sklepieniu
niebieskim, by świeciły nad ziemią, 18by rządziły dniem i nocą i oddzielały światło od ciemnościa. I widział Bóg, że było
to dobre. 19Zapadł wieczór i zaświtał poranek dnia czwartego.
20
I rzekł Bóg: „Niech się zaroją wody od istot żyjących, a ptactwo niech lata nad ziemią, pod sklepieniem niebieskim”.
21
I stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkie pływające istoty żywe, których pełno było w wodach, i wszelkie latające ptactwo różnego rodzaju. 22Pobłogosławił s je Bóg tymi
słowami: „Bądźcie płodne, mnóżcie się i zapełniajcie wody
morskie. Ptactwo zaś niech się mnoży na ziemi”. 23Zapadł
wieczór i zaświtał poranek dnia piątego.
24
I rzekł Bóg: „Niech ziemia zrodzi różne żywe istoty: bydło,
zwierzęta pełzające i polne”. I tak się stało. 25I Bóg uczynił
różne polne zwierzęta, wszelkie bydło i zwierzęta pełzające.
I widział Bóg, że było to dobre.
26
I rzekł Bóg: „Uczyńmy ludzi na Nasz obraz, podobnych do
Nasb. Niech panują nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad całą ziemią i nad wszelkimi
zwierzętami pełzającymi po ziemi”. 27I stworzył Bóg ludzi na
swój obraz: na obraz Boży ich stworzył. Stworzył ich jako
mężczyznę i kobietęc. 28I błogosławił im, mówiąc: „Bądźcie
płodni, mnóżcie się i zaludniajcie ziemię oraz czyńcie ją sobie poddaną. Panujcie nad rybami morskimi, nad ptactwem
powietrznym i nad wszelką istotą poruszającą się po ziemi”.
29
I rzekł Bóg: „Oto dałem wam wszelkie rośliny na całej ziemi,
wydające nasienie, i wszelkie drzewa owocowe, zawierające
nasienie. Będą one dla was pokarmem. 30A dla wszelkiego
zwierzęcia polnego i wszelkiego ptactwa powietrznego i dla
wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie życie,
da ję na pokarm wszelkie rośliny zielone”d. I tak się stało.
31
I widział Bóg, że wszystko, co stworzył, było bardzo dobre.
Zapadł wieczór i zaświtał poranek dnia szóstego.

że ludzie są rozumni, odpowiedzialni i wolni. Według biblijnego opisu Bóg stworzył równocześnie mężczyznę i kobietę. Oznacza to, że są sobie równi i wspólnie odpowiadają za świat, który Bóg im powierzył. Ludzka płodność oprócz
tego, że zapewnia potomstwo, jest wyrazem uczestniczenia ludzi we współtworzeniu życia razem z Bogiem. Błogosławieństwo, które ludzie otrzymują, oznacza, że Bóg bardzo ceni życie i zależy Mu, aby ono stale się pomnażało
i rozwijało. Biblia podaje, że Bóg po stworzeniu człowieka przestał pracować. Zaprzestanie pracy jest tutaj wyrazem
podziwu Boga i Jego radości z tego, co uczynił. Opis dzieła stwórczego kończy się więc świętowaniem, które jest
symbolem pełni. Błogosławieństwo udzielone siódmemu dniowi jest gwarancją dobrodziejstw, które staną się udziałem człowieka, gdy będzie naśladował Boga. Zaprzestanie pracy przez Boga stanowi dla ludzi zachętę, aby dostrzegali piękno świata, cieszyli się owocami swojej pracy i uwielbiali Stwórcę. Praktykowanie odpoczynku zostanie objęte
przykazaniem, które ma chronić wolność człowieka (Wj 20,8-11; Pwt 5,12-15; por. Mt 12,1-8+; Łk 6,1-5+).
Opis stworzenia ma pewne cechy poetyckie, m.in. refreny, które nadają mu rytmikę. Jest ich kilka: Bóg rzekł; niech
się stanie; tak się stało; Bóg uczynił; widział Bóg, że było to dobre. Czynnikiem organizującym całość opowiadania jest
schemat tygodnia. Liczba siedem jest symboliczna i wyraża pełnię, doskonałość. Istnieje symetria między trzema pierwszymi i trzema następnymi dniami. Pierwszy odpowiada czwartemu, drugi – piątemu, a trzeci – szóstemu. W pierwszych trzech dniach Bóg stwarza przestrzenie, a w ciągu trzech następnych je wypełnia.
Jest wielce prawdopodobne, że autorzy biblijni znali kosmogonie starożytnych ludów. Mogli nawet korzystać z niektórych
obrazów zawartych w pozabiblijnych opowieściach o powstaniu świata. Robili to jednak po to, aby przeciwstawić się
poglądom sprzecznym z monoteistyczną wiarą i ukazać prawdy natchnione przez Boga. Biblijny opis dotyczący po-

RODZAJU 1,17-31

36

Rdz 8,17

Ps 50,10-12

Rdz 5,1.3; 9,6;
Ps 8,5-9; Mdr 2,23;
Syr 17,1-4

Mt 19,4; 1Kor 11,7

Rdz 9,1.7; Ps 8,6-9;
Mdr 9,2; Syr 17,2-4;
Jk 3,7

Rdz 9,2-4

Ps 104,14

Ps 104,24;
Syr 39,33-35;
1Tm 4,4

01_Rdz:01_Rdz

Wj 20,11; 31,12-17;
Hbr 4,4

Hi 34,14n;
Koh 3,20; 12,7;
1Kor 15,45-49

Prz 2,18;
Ap 2,7; 22,14

2

9/3/08

2:07 PM

Page 37

1

Tak Bóg dopełnił stworzenia nieba i ziemi wraz z tym, co
na nich było. 2W siódmym dniu dopełnił Bóg dzieła, nad
którym pracował. Siódmego dnia przestał pracować po całym
dziele, które uczynił. 3I pobłogosławił Bóg ten siódmy dzień
i ustanowił go świętym, bo tego dnia przestał pracować po tym,
jak dokonał dzieła stworzenia. 4Takie są dzieje stworzenia nieba i ziemi.
Poemat o stworzeniu
Gdy PANs Bóg uczyniła ziemię i niebo, 5nie było jeszcze na
ziemi żadnego krzewu polnego i żadna trawa jeszcze nie wzeszła. PAN Bóg nie spuszczał bowiem deszczu na ziemię i nie
było człowieka, który by pracował na roli 6i kopał w ziemi
studnię, aby nawodnić glebę. 7PAN Bóg ulepił człowiekab
z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia. Odtąd człowiek stał się istotą żyjącą.
8
PAN Bóg zasadził ogród w Edeniec, na Wschodzie, i umieścił tam człowieka, którego ulepił.
9
PAN Bóg sprawił, że wyrosły z gleby wszelkie drzewa o pięknym wyglądzie, których owoce nadawały się do jedzenia.
W środku ogrodu natomiast rosło drzewo życiad oraz drzewo
poznania dobra i złae.
10
A z Edenu wypływała rzeka, która miała nawadniać ogród.
Tam rozdzielała się na cztery rzeki. 11Pierwsza to Piszon, która
opływa całą krainę Chawila, gdzie znajduje się złoto. 12A złoto tej krainy jest cenne. Jest tam również pachnąca żywica
i czerwony kamień. 13Druga rzeka to Gichon. Opływa ona
całą krainę Kusz. 14Trzecia rzeka zwie się Tygrys i płynie na
Wschód od Asyrii. Czwarta rzeka to Eufratf.

a) uczynił – zob. Rdz 1,1+.
b) człowieka – użyte w oryginale słowo
adam może oznaczać pojedynczego człowieka, ale też ogólnie ludzi.
c) Eden – tutaj nazwa ta oznacza większą
przestrzeń niż sam ogród. W innych miejscach odnosi się wyłącznie do ogrodu (np.
Rdz 2,15; 3,22n; Ez 36,35; por. Iz 51,3; Ez
28,13; 31,9). Znaczenie tego słowa wiąże
się z rozkoszą, dlatego ogród w Eden to
ogród rozkoszy.
d) drzewo życia – symbol ten znany jest
również z tekstów pozabiblijnych. Według
wschodnich mitologii drzewo życia rodziło owoce nieśmiertelności, którymi żywili
się bogowie. W tym miejscu tekst biblijny
zdaje się przełamywać te ograniczenia i zawiera sugestię, że owoce te były dostępne
dla wszystkich (ww. 16n; por. Rdz 3,22).
Spożywanie przez człowieka owoców
z drzewa życia oznacza, że z natury jest
śmiertelny. Może jednak pokonać własną
śmiertelność dzięki pokarmowi danemu
przez Boga. Gdy objawi się Chrystus, da
ludziom swoje ciało jako pokarm na życie
wieczne (np. J 6,54; por. J 3,15+).
e) drzewo poznania dobra i zła – symbol
ten nie ma odpowiednika w mitologii.
Według Biblii drzewo poznania dobra
i zła było w ogrodzie Eden, zanim pojawili się w nim ludzie. Oznacza to, że określanie, co jest dobre, a co złe Bóg zastrzegł dla siebie. Dotyczy to szczególnie
norm prawa naturalnego i moralnego.
f) Dane geograficzne zawarte w tekście
mogłyby sugerować, że ogród Eden znajdował się w Mezopotamii. Nie można
jednak zapominać, że autor natchniony
posługuje się tutaj obrazem.

wstawania świata i pojawienia się człowieka nie może być traktowany jako naukowa analiza tego procesu (zob. Wprowadzenie). Głównym jego celem jest uwielbienie Boga za to, że całkowicie dobrowolnie i bez niczyjej pomocy zechciał
powołać do istnienia przepiękny świat. W tym sensie opis ten stanowi bardzo dojrzałą i bogatą refleksję o Bogu, o świecie, o człowieku i jego powiązaniu ze Stwórcą. Ukazuje zamysł Boga w stosunku do stworzenia i zarazem zadanie, jakie
ludzkość ma do spełnienia. Jest więc swoistą uwerturą do całej Księgi Rodzaju, a nawet do całego Pisma Świętego.
Poemat o stworzeniu. W tym tekście pojawia się wiele myśli zawartych w Rdz 1,1 – 2,4. Autor jednak w mniejszym
stopniu zajmuje się sprawami przyrodniczymi oraz całościowym ukazywaniem rzeczywistości. Dokonuje natomiast
głębokiej i przenikliwej analizy dotyczącej człowieka i przejawów jego życia. Ukazuje więzi, które łączą ludzi z Bogiem, z innymi ludźmi, ze stworzeniami i z ziemią w ogóle. By ukazać pewne fundamentalne prawdy, posługuje się
językiem obrazowym, którego nie należy rozumieć dosłownie. Poszczególne obrazy mają pomóc uchwycić istotę i sens
ludzkiego życia. Autor zaznacza, że dopóki na ziemi nie ma ludzi, jest ona pustkowiem. Ludzie więc nadają sens istnieniu ziemi, a nie odwrotnie. Obraz Boga, który jak garncarz lepi człowieka z ziemi, ukazuje zależność ludzi od
Boga i podkreśla, że człowiek sam nie dał sobie istnienia. Życie jest więc darem Boga. Z drugiej strony obraz ten
ukazuje troskę Boga o ludzi, którzy zawsze pozostają pod Jego opieką i dzięki temu mogą się czuć bezpiecznie. Także w obrazie ogrodu, który Bóg daje człowiekowi, można dostrzec wyraz Jego troski o ludzi. Ogród ten jest pełen
drzew, co oznacza, że Bóg zatroszczył się, aby człowiekowi nie brakowało na ziemi niczego. W obrazie Boga lepiącego człowieka z ziemi ukazana jest prawda, że Bóg, powołując ludzi do istnienia, nadał im kształt najlepszy z możliwych. Dlatego natura ludzka jest przeniknięta pięknem i ludzie są zdolni do wyrażania piękna. Materiał, z którego
powstaje człowiek – ziemia, wskazuje na nietrwałość i śmiertelność człowieka (Rdz 3,19). Człowiek (hebr. adam)
w swojej cielesności związany jest z ziemią (hebr. adama). Ona jest środowiskiem ludzkiego życia. Bóg zaufał ludziom, powierzając im ziemię. Otrzymują jednak zadanie przekształcania jej przez pracę. Istotą pracy jest to, że w niej
ma się wyrażać ludzka rozumność i odpowiedzialność. Dzięki pracy ludzi nie tylko zmienia się ziemia, ale również
rozwijają się ich umiejętności.

37

RODZAJU 2,1-14

01_Rdz:01_Rdz

9/3/08

2:07 PM

a) jak on je nazwie – nadawanie imienia
czemuś lub komuś wiązało się z panowaniem nad tym, co się nazwało.
b) żyjące istoty – określenie to odnosi się
także do ludzi (Rdz 2,7). W ten sposób
podkreślona jest więź między ludźmi
a pozostałymi stworzeniami. Panowanie
ludzi nad stworzeniami nigdy nie powinno więc sprowadzać się do ich niszczenia.
c) Zdanie to zawiera m.in. obrazowe wyjaśnienie, skąd bierze się wzajemne przyciąganie przeciwnych płci, które jest
mocniejsze od więzi między rodzicami
i dziećmi (w. 24). Mężczyzna i kobieta
tworzą razem naturalną jedność.
d) Język polski nie jest w stanie oddać gry
słów zawartej w oryginale, której celem
jest ukazanie łączności i jedności między
mężczyzną i kobietą. Język hebr. na określenie mężczyzny stosuje słowo isz, a na
określenie kobiety słowo iszsza. Określenia hebr. można też tłumaczyć jako mąż
i żona. Ks. Jakub Wujek, próbując oddać
w swoim tłumaczeniu koloryt oryginału,
zastosował terminy: mąż i mężyna.
e) Małżeństwo mężczyzny i kobiety jest
częścią stwórczego zamysłu Boga i tym
samym przynależy do prawa naturalnego.
Bóg wyraźnie objawia, że mężczyzna i kobieta mają żyć w monogamicznym związku. W wierności i miłości mają tworzyć
nierozerwalną jedność. Pogląd ten był
czymś bardzo odmiennym na tle powszechnie praktykowanej poligamii.
f) wąż – zob. Rdz 3,4+.
g) W pytaniu tym zawarty jest podstęp,
który wciąga człowieka w rozmowę. Bóg
nie zakazał bowiem spożywać ze wszystkich drzew, tylko z jednego (Rdz 2,16n).

Page 38

15

Wziął więc PAN Bóg człowieka i dał mu odpocząć w ogrodzie Eden, aby go uprawiał i strzegł. 16Przykazał też PAN Bóg
człowiekowi: „Możesz jeść owoce ze wszystkich drzew tego
ogrodu. 17Nie wolno ci jednak jeść z drzewa poznania dobra
i zła, bo gdy zjesz z niego, na pewno umrzesz”.
18
Potem rzekł PAN Bóg: „Nie jest dobrze, by człowiek był sam.
Uczynię mu pomoc podobną do niego”. 19Ulepił więc PAN
Bóg z ziemi wszelkie dzikie zwierzęta i wszelkie ptactwo powietrzne. Przyprowadził je do człowieka, aby dowiedzieć się,
jak on je nazwiea. I wszystkie żyjące istotyb miały się tak nazywać, jak on je nazwał. 20Człowiek nadał nazwę wszelkiemu
bydłu, wszelkim ptakom powietrznym i dzikim zwierzętom.
Nie znalazł jednak pomocy odpowiedniej dla siebie.
21
Zesłał więc PAN Bóg głęboki sen na człowieka. A gdy ten
zasnął, wyjął jedno z jego żeber, a miejsce to zapełnił ciałem.
22
Z żebra, które PAN Bóg wyjął z mężczyzny, utworzył kobietę i przyprowadził ją do niegoc. 23Wtedy mężczyzna rzekł: „Ta
wreszcie jest kością z moich kości i ciałem z mego ciała. Będzie się zwała kobietą, bo z mężczyzny została wziętad”.
24
Dlatego opuści mężczyzna swego ojca i swoją matkę, a złączy się ze swoją żoną, tak że staną się jednym ciałeme. 25Mężczyzna i jego żona byli nadzy, ale nie odczuwali wstydu.
Grzech i jego skutki
1
A wążf był bardziej przebiegły od wszystkich zwierząt
polnych, które PANs Bóg uczynił. Rzekł on do kobiety:
„Czy Bóg rzeczywiście powiedział: «Nie wolno wam jeść ze
wszystkich drzew tego ogrodu»?”g. 2Kobieta odrzekła: „Owoce
z drzew tego ogrodu jeść możemy, 3lecz o owocach drzewa,
które jest w środku ogrodu, Bóg powiedział: «Nie będziecie

3

Ponieważ ludzie stworzeni przez Boga są rozumni i wolni, istotną sprawą pozostaje ich stosunek do prawdy i moralności. Biblijny obraz Boga, który zakazuje człowiekowi spożywać owoc z drzewa poznania dobra i zła, ma na celu podkreślenie, że to Bóg decyduje o tym, co jest dobre, a co złe. Gdyby człowiek próbował o tym decydować, znaczyłoby,
że jako stworzenie chce postawić siebie w miejsce Stwórcy. Człowiekowi nie wolno jednak wykraczać przeciwko prawu naturalnemu, a tym bardziej ustanawiać norm sprzecznych z tym prawem. Zasady tworzone przez ludzi muszą
być zgodne z prawem Bożym. W przeciwnym wypadku ludziom grozi zagłada (w. 17). Mimo że Bóg obdarzył ludzi
pięknym światem, odczuwają oni osamotnienie. Ten szczególny stan ducha łagodzi w jakiejś mierze więź z drugim
człowiekiem. Ostatecznie jednak żadne stworzenie i żadna rzecz nie jest w stanie wypełnić pragnień ludzkiego serca.
Może to uczynić jedynie Bóg, do którego zmierza każdy człowiek. W czasie ziemskiego życia ludzie przeżywają różnego rodzaju relacje z innymi, wśród których ważną rolę odgrywa więź małżeńska. Poprzez tę więź mężczyzna i kobieta stają się jednym ciałem, tzn. trwale łączą się aż do śmierci (zob. Mt 19,1-9+). Obraz, w którym Bóg wprowadza
człowieka w sen, aby następnie wyjąć z niego żebro i utworzyć z niego kobietę, oznacza, że stwórczy akt Boga pozostaje dla człowieka tajemnicą i ludzie dla siebie nawzajem również są tajemnicą. Obraz utworzenia kobiety z żebra
mężczyzny oznacza, że są sobie bardzo bliscy i sobie równi, tzn. mają tę samą naturę, tę samą godność i te same prawa. Kończąca to opowiadanie wzmianka o nagości obojga wyraża myśl, że każdy człowiek nosi w sobie pierwotną
przejrzystość i bezbronność. Dzięki tym cechom życie ludzi może być przeniknięte harmonią, pokojem i wzajemnym
szacunkiem. Fragment ten pokazuje, że Bóg stworzył ludziom optymalne warunki życia i rozwoju. Człowiek natomiast
przez odpowiednie odniesienie do Boga, ludzi i innych stworzeń odpowiada za kształt swojego szczęścia.
Grzech i jego skutki. Opowiadanie to dotyczy pochodzenia zła, odnosi się również do problemu ludzkiej śmierci.
Szczególną postacią jest w nim wąż, który tutaj symbolizuje podstęp, przewrotność, podejrzliwość, niezadowolenie,
nieposłuszeństwo, kłamstwo. Ludzie ulegają tym wadom, ponieważ pozwalają, aby zawładnęło nimi pożądanie (w. 6),

RODZAJU 2,15 — 3,3

38

Pwt 3,20; Joz 1,15;
1Krl 8,56; Hbr 4,8-11

Rz 6,23

Prz 18,22

1Kor 11,8n

Mt 19,5; 1Kor 6,16;
Ef 5,31

Mdr 2,24; J 8,44;
Rz 5,12-21;
Ap 12,9; 20,2

01_Rdz:01_Rdz

Rdz 2,17; 3,22

Iz 65,25

Mi 7,17
Ap 12,13-17

Rdz 35,16-18;
J 16,21; Ap 12,2

9/3/08

2:07 PM

Page 39

z niego jeść, a nawet go dotykaća, abyście nie umarli»”. 4Odparł wążb kobiecie: „Na pewno nie umrzecie. 5Ale Bóg wie,
że gdy zjecie ten owoc, otworzą się wam oczy i staniecie się
jak Bóg: poznacie dobro i zło”.
6
Wtedy kobieta spostrzegła, że owoce tego drzewa ładnie wyglądają, są dobre do jedzenia i do zdobycia wiedzy. Sięgnęła
więc po owoc, zjadła i dała też mężczyźnie, który był przy
niej, a on zjadłc. 7Wtedy obojgu otworzyły się oczy i poznali,
że są nadzyd. Zerwali więc liście z drzewa figowego i zrobili
sobie przepaski.
8
A gdy mężczyzna i jego żona usłyszeli głoss PANA Boga,
przechadzającego się po ogrodzie podczas powiewu wiatru,
ukryli się przed PANEM Bogiem wśród drzew ogrodue. 9Zawołał więc PAN Bóg mężczyznę i spytał: „Gdzie jesteś?f”.
10
On odrzekł: „Słyszałem Twój głos w ogrodzie, zląkłem się,
gdyż jestem nagi, i ukryłem się”. 11Bóg zapytał: „Kto ci powiedział, że jesteś nagi? Czy zjadłeś z drzewa, z którego zakazałem ci jeść?”. 12Odpowiedział mężczyzna: „Kobieta, którą postawiłeś przy mnie, dała mi owoc z drzewa i zjadłem”. 13PAN
Bóg zapytał kobietę: „Dlaczego to uczyniłaś?”. Kobieta odpowiedziała: „Wąż mnie skusił i zjadłam”.
14
Wówczas PAN Bóg rzekł do wężag: „Ponieważ to uczyniłeś, bądź przeklęty wśród bydła i polnych zwierząt. Na brzuchu będziesz pełzać i proch będziesz jeść przez wszystkie dni
swego życiah. 15Wprowadzam nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem a jej potomstwem. Ono
zdepcze ci głowę, a ty zranisz mu piętę”.
16
Do kobiety powiedział: „Pomnożę twoje bóle związane z porodem. W bólu będziesz rodziła dzieci. Do twojego męża będziesz lgnęła, ale on będzie panował nad tobąi”.

a) dotykać – nie było takiego zakazu (Rdz
2,16n).
b) wąż – zwierzę to posiada bogatą symbolikę. Tutaj jest symbolem rzeczywistości wrogiej człowiekowi. Symbol węża
może się m.in. odnosić do kananejskiego
boga Baala (zob. Słownik), którego uważano za sprawcę płodności i żyzności.
Izraelici często ulegali jego urokowi, czemu stanowczo sprzeciwiali się prorocy.
Sytuacja ta mogła posłużyć autorowi za
inspirację w jego refleksji nad istotą zła.
c) Chociaż kobieta pierwsza przekracza
nakaz Boga, a dopiero potem czyni to
mężczyzna, ich odpowiedzialność jest taka sama. Oboje dokonują świadomego
i wolnego wyboru.
d) Do tej pory nagość była znakiem harmonii i zaufania (Rdz 2,25). Grzech zburzył ten stan.
e) W wersetach 8-19 opowiadanie przybiera charakter procesu sądowego, który
zaczyna się od dochodzenia, a kończy się
wydaniem wyroku. Bóg najpierw zwraca
się do mężczyzny (w. 9).
f) Gdzie jesteś? – pytanie to sygnalizuje, że
człowiek popsuł istniejący porządek i od
tej pory będzie miał trudności z określeniem siebie i sensu swojego życia.
g) Wyroki zapadają według kolejności,
w jakiej zjawiali się w scenie kuszenia jej
uczestnicy (wąż, kobieta, mężczyzna).
h) Naturalny sposób poruszania się węża
jest tutaj ukazany jako przekleństwo, ma
więc znaczenie symboliczne – oznacza upokorzenie. Żywienie się prochem świadczy
o tym, że nad wężem zapanowała śmierć.
i) panował nad tobą – Bóg, stwarzając ludzi, dał im równą godność. Panowanie
mężczyzny nad kobietą jest więc skutkiem grzechu, a nie woli Boga.

czyli fałszywe przekonanie, że człowiek może być jak Bóg (w. 5). Istotą pożądania jest więc ludzka pycha. Ona jest
korzeniem wszelkiego zła, którego dopuszcza się człowiek. Pycha w najbardziej dotkliwy sposób niszczy miłość, największy dar Boga. Dialog pomiędzy człowiekiem i wężem w obrazowy sposób ukazuje, jak człowiek może stopniowo zbliżać się do zła i w konsekwencji mu ulec. Ludzie upadają, ponieważ wątpią w prawdomówność Boga, nie chcą
być Mu posłuszni i podważają prawdę, którą objawił. W ludzkich postawach można zaobser wować podwójną naiwność. Ludzie najpierw sądzą, że zło jest atrakcyjne, potem ulegają złudzeniu, że zdołają mu się przeciwstawić. Poddanie się złu sprawia, że człowiek zaczyna postrzegać Boga jako przeciwnika. Snuje niejako domysły, że Bóg ukrywa przed nim coś, co mu się należy. Złamanie zakazu Boga nie prowadzi, wbrew oczekiwaniom, do uzyskania
nadprzyrodzonej wiedzy (w. 5), ale sprawia, że ludzie poznają swoją nędzę. Ujawnia się ona we wzajemnym lęku
przed sobą, czego znakiem jest zrobienie sobie przepasek (w. 7), i w lęku przed Bogiem, przed którym ludzie zaczynają się chować (w. 8). Przed Bogiem nie można się jednak ukryć. Zresztą On szuka upadłych ludzi. Czyni to dlatego, że chce ich uchronić przed dalszymi upadkami, uświadomić im błąd i pokazać sposób naprawienia zaistniałej sytuacji (w. 15). Gdy Bóg znajduje ludzi (w. 9), ujawnia się kolejny skutek zła. Nie potrafią oni uznać swojej winy, ale
próbują zrzucać odpowiedzialność na innych (ww. 11-13). Bóg nie wymierza ludziom kary. Pozwala jedynie, aby doświadczyli na sobie skutków własnego wyboru. Konsekwencje grzechu nie są takie same dla mężczyzny i kobiety. Kobieta, która miała otrzymywać od mężczyzny miłość, dozna z jego strony dominacji. Dlatego nigdy nie będą zaspokojone najgłębsze pragnienia jej serca. Ból rodzenia dotyczy tego, że potomstwo, które wyda, będzie się nienawidzić
(Rdz 4,8). Mężczyzna, który miał panować nad materią, odtąd będzie się z nią zmagał wśród licznych niepowodzeń,
co go też upokorzy. Praca, zamiast być dla niego źródłem satysfakcji, przyniesie mu rozczarowanie i brak poczucia
spełnienia. Wskutek nieposłuszeństwa ludzi wobec Boga pojawiła się dysharmonia między nimi a przyrodą.
Zanim Bóg ukazał ludziom skutki ich czynu, przeklął węża (w. 14). Ustanawia też stan nieprzyjaźni między wężem
a ludźmi (w. 15), co oznacza, że ludzie mimo popełnionego zła nie stali się źli z natury. Natura ludzka została skażona,

39

RODZAJU 3,4-16

01_Rdz:01_Rdz

9/3/08

2:07 PM

a) Ewa – hebr. Chawwa znaczy ‘Żyjąca’.
Imię kobiety powstaje z gry słów w oryginale: Żyjąca – życie, stąd matka żyjących (Rdz 4,1+). W imieniu tym zawiera
się nadzieja, że życie ludzkie będzie się
rozwijało.
b) cherubów – występowały one także
w innych religiach i kulturach (zob.
Słownik).
c) Adam – w jęz. hebr. adam znaczy ‘człowiek’. Nazwa ta staje się imieniem własnym (Rdz 3,20+). Tekst oryginalny zawiera grę słów: człowiek (hebr. adam) –
ziemia (hebr. adama), co nawiązuje do tego,
że Bóg ulepił człowieka z ziemi (Rdz 2,7).
Zob. Słownik.
d) współżył – dosł. poznał. Zwrot „poznać
kobietę” stanowił w literaturze starożytnej (np. akadyjskiej, ugaryckiej, aramejskiej) ogólnie znane powiedzenie, stosowane na określenie relacji seksualnej
między mężczyzną i kobietą. Zastosowanie tego zwrotu obok innych określeń,
które również odnosiły się do aktu płciowego, miało być może na celu podkreślenie, że dwoje ludzi połączyło się nie tylko w sensie cielesnym, ale zawiązała się
między nimi także więź duchowa.
e) Otrzymałam – dosł. nabyłam.
f) pierworodnych zwierząt – chodzi
o pierwsze zwierzę z potomstwa (Lb
3,40+). Zob. Słownik.
g) powiedział coś – zwrot ten może wskazywać na próbę wywołania kłótni.

Page 40

17

Po czym rzekł do mężczyzny: „Ponieważ posłuchałeś kobiety i zjadłeś owoc z drzewa, z którego zakazałem ci jeść, przeklęta niech będzie ziemia z twego powodu. W trudzie będziesz
zdobywał na niej pożywienie przez wszystkie dni życia. 18Będzie ci ona rodziła ciernie i osty, a przecież twoim pokarmem
mają być płody roli. 19W pocie czoła będziesz zdobywał pożywienie, aż wrócisz do ziemi, bo z niej zostałeś wzięty. Bo
z prochu jesteś i do prochu wrócisz”.
20
I dał mężczyzna swej żonie imię Ewaa, bo stała się matką
wszystkich żyjących.
21
PAN Bóg sporządził dla mężczyzny i kobiety ubrania ze
skóry i ich okrył. 22Mówił też PAN Bóg: „Oto człowiek stał
się taki jak My – zna dobro i zło. Oby nie wyciągnął ręki i nie
zerwał owocu z drzewa życia, by go zjeść i żyć na wieki”.
23
Usunął więc PAN Bóg człowieka z Edenu, aby uprawiał ziemię, z której został wzięty. 24Wypędził go i postawił na wschód
od Edenu cherubówb z wirującym ognistym mieczem, by
strzegli drogi do drzewa życia.
Grzech przeciwko braterstwu
1
Adamc współżyłd ze swoją żoną Ewą. Ona poczęła i urodziła Kaina. Rzekła więc: „Otrzymałame mężczyznę od
PANAs”. 2Następnie urodziła jego brata Abla. Abel został pasterzem owiec, a Kain uprawiał rolę.
3
Po jakimś czasie Kain składał PANU ofiaręs z plonów ziemi. 4Także Abel złożył ofiarę z pierworodnych zwierzątf swojego stada oraz z ich tłuszczu. PAN spojrzał na Abla i jego
ofiarę, 5na Kaina natomiast i jego ofiarę nie spojrzał. Kain bardzo się rozzłościł i chodził ze spuszczoną głową. 6Wtedy PAN
rzekł do Kaina: „Dlaczego się złościsz i chodzisz ze spuszczoną głową? 7Czyż nie jest tak, że jeśli dobrze postępujesz,
podnosisz głowę, a jeśli nie postępujesz dobrze, grzechs czyha u twych drzwi i cię pociąga, a przecież ty masz nad nim
panować”.
8
Kain powiedział cośg do swojego brata Abla. A gdy byli na
polu, Kain rzucił się na swego brata Abla i zabił go. 9Wtedy

Rdz 2,7; Hi 34,15;
Ps 90,3; 104,29;
Koh 3,20; 12,7

Rdz 2,17
Ap 22,2.14

Wj 25,18-22

4

ale ostatecznie zło zostanie zwyciężone i człowiek odzyska jedność z Bogiem i ludźmi. Werset 15 bywa przez chrześcijan nazywany Protoewangelią. Zapowiedź zwycięstwa nad wężem, w którym widziano szatana, odnoszono także
do Maryi. Tekst oryginalny wskazu