Główna Księga wszystkich dokonań Sherlocka Holmesa

Księga wszystkich dokonań Sherlocka Holmesa

0 / 0
Jak bardzo podobała Ci się ta książka?
Jaka jest jakość pobranego pliku?
Pobierz książkę, aby ocenić jej jakość
Jaka jest jakość pobranych plików?
Rok:
2014
Język:
polish
Plik:
EPUB, 1,73 MB
Ściągnij (epub, 1,73 MB)

Najbardziej popularne frazy

 
nie10617
tak3081
jest2954
jak2933
jego2790
holmes2576
tym2322
mnie2207
ale2133
jednak2088
tego1844
gdy1670
przez1614
bardzo1603
czy1568
jej1219
tej1158
kiedy1119
tylko1037
pana1028
panie1023
pani975
dla923
nim917
przy870
domu863
nas829
tam772
mam720
panu689
nic686
nocy437
tych426
niej391
0 comments
 

To post a review, please sign in or sign up
Możesz zostawić recenzję książki i podzielić się swoimi doświadczeniami. Inni czytelnicy będą zainteresowani Twoją opinią na temat przeczytanych książek. Niezależnie od tego, czy książka ci się podoba, czy nie, jeśli powiesz im szczerze i szczegółowo, ludzie będą mogli znaleźć dla siebie nowe książki, które ich zainteresują.
1

A Estrada

Język:
portuguese
Plik:
AZW3 , 395 KB
0 / 0
Sherlock Holmes Sir Arthur Conan Doyle

Księga wszystkich dokonań Sherlocka Holmesa





Spis treści





STUDIUM W SZKARŁACIE

Część pierwsza

Ze wspomnień Johna H. Watsona, byłego lekarza wojskowego

Rozdział pierwszy





Sherlock Holmes





W 1878 roku uzyskałem tytuł lekarza medycyny na Uniwersytecie Londyńskim, a następnie udałem się do Netley na specjalny kurs dla lekarzy wojskowych. Zakończywszy tam naukę, zostałem przydzielony do 5. pułku fizylierów northumberlandzkich jako asystent chirurga. W owym czasie pułk stacjonował w Indiach. Nim zdołałem do niego dołączyć, wybuchła druga wojna afgańska. Po dotarciu do Bombaju dowiedziałem się, że mój korpus przekroczył już przełęcze i znajdował się głęboko na terytorium wroga. Wyruszyłem jednak za nim wraz z wieloma innymi oficerami, którzy znaleźli się w takiej samej sytuacji jak ja. Udało mi się bezpiecznie dotrzeć do Kandaharu, gdzie odnalazłem swój pułk i od razu przejąłem nowe obowiązki.

Kampania ta przyniosła wielu ludziom zaszczyty i awanse, mnie samemu jednak nie przysporzyła niczego poza nieszczęściem i katastrofą. Zostałem skierowany do królewskiego pułku z Berkshire, w którym służyłem podczas feralnej bitwy pod Maiwand. To właśnie tam zostałem postrzelony w ramię z jezzaila, afgańskiego muszkietu. Kula strzaskała mi kość i uszkodziła tętnicę podobojczykową. Zapewne wpadłbym w ręce okrutnych ghazich, gdyby nie odwaga i poświęcenie mojego ordynansa Murraya. Przerzucił mnie przez grzbiet jucznego konia, i w ten sposób bezpiecznie doprowadził do Brytyjczyków.

Nękany bólem i osłabiony po długich trudach, jakie dane było mi przejść, zostałem wysłany pociągiem wraz z wieloma innymi rannymi do szpitala w Peszawarze. Tam doszedłem trochę do siebie, i moje zdrowie poprawiło się do tego stopnia, że mogłem już wygrzewać się w słońcu na werandzie i chodzić bez niczyjej pomocy. Niestety, wkrótce dopadł mnie dur brzuszny, prawdziwe przekleństwo naszych kolonii w Indiach. Przez wiele miesięcy moje życie wisiało na włosku, a gdy wreszcie odzyskałem siły i roz; począłem rekonwalescencję, byłem tak słaby i wycieńczony, że konsylium lekarzy orzekło, iż należy bez zwłoki odesłać mnie do Anglii. Popłynąłem więc na okręcie wojennym „Orontes” w charakterze pasażera i miesiąc później zszedłem na nabrzeże w Portsmouth ze zrujnowanym zdrowiem i decyzją rządu angielskiego, umożliwiającą mi poprawienie stanu zdrowia w ciągu dziewięciu miesięcy.

Nie miałem w Anglii krewnych ani przyjaciół, byłem więc wolny jak ptak, a przynajmniej tak wolny, jak pozwala na to człowiekowi dzienny dochód w wysokości jedenastu szylingów i sześciu pensów. W takich okolicznościach w naturalny sposób przyciągnął mnie Londyn, to ogromne bagno, do którego nieuchronnie ściągają wałkonie i obiboki z całego imperium. Zatrzymałem się na jakiś czas w hotelu przy Strandzie, wiodąc niezbyt wygodną, bezsensowną egzystencję i wydając wszystkie pieniądze, jakie miałem, znacznie swobodniej niż powinienem. Wkrótce stan moich finansów zaniepokoił mnie do tego stopnia, że zdałem sobie sprawę, iż albo będę musiał wyjechać z metropolii i zaszyć się gdzieś na wsi, albo dokonać radykalnej zmiany mojego stylu życia. Wybrałem tę drugą alternatywę. Zdecydowałem na początek wyprowadzić się z hotelu i zamieszkać w jakiejś mniej pretensjonalnej i tańszej siedzibie.

W dniu, w którym podjąłem takie postanowienie, siedziałem w barze „Criterion”, gdy nagle ktoś klepnął mnie w ramię. Odwróciłem się i rozpoznałem młodego Stamforda, który był kiedyś moim asystentem w szpitalu św. Bartłomieja. Dla samotnego człowieka w tej ogromnej dżungli, jaką jest Londyn, prawdziwą przyjemnością jest ujrzenie znajomej przyjaznej twarzy. Nigdy nie byliśmy ze Stamfordem szczególnie blisko zaprzyjaźnieni, teraz jednak przywitałem go z entuzjazmem, i wydawało mi się, że on też bardzo się cieszy z tego spotkania. Byłem tak uradowany, że zaprosiłem go na lunch w Holborn, dokąd udaliśmy się dorożką.

- I co porabiałeś, Watsonie? - spytał z nieskrywanym zdumieniem, gdy jechaliśmy zatłoczonymi ulicami Londynu. - Jesteś chudy jak szczapa i brązowy jak orzech!

Opisałem mu pokrótce moje przygody i właśnie kończyłem opowieść, gdy dojechaliśmy na miejsce.

- Biedaczysko! - powiedział ze współczuciem, wysłuchawszy relacji o wszystkich moich nieszczęściach. - I co teraz zamierzasz?

- Poszukam sobie kwatery - odparłem. - Próbuję właśnie znaleźć odpowiedź na pytanie, czy można wynająć wygodne mieszkanie po rozsądnej cenie.

- To doprawdy dziwne - zauważył mój towarzysz. - Jesteś już drugim człowiekiem, który mi dzisiaj coś takiego powiedział.

- A kto był tym pierwszym? - spytałem.

- Pewien mężczyzna, którego widuję w laboratorium chemicznym w szpitalu. Dziś rano uskarżał się, że nie może znaleźć nikogo, kto chciałby wynająć z nim wspólnie pewne ładne mieszkanie, które właśnie znalazł, a które jest zbyt kosztowne na jego kieszeń.

- Na Jowisza! - zawołałem. - Jeśli naprawdę szuka kogoś, kto będzie z nim dzielił mieszkanie i koszty wynajmu, to myślę, że jestem właśnie tym człowiekiem, którego szuka. Zresztą, wolałbym chyba mieć jakiegoś towarzysza, niż mieszkać samemu.

Młody Stamford rzucił mi znad swojego kieliszka z winem dość dziwne spojrzenie.

- Jeszcze nie znasz Sherlocka Holmesa - oznajmił. - Może ci zupełnie nie przypaść do gustu. Życie z nim na co dzień może nie być takie proste.

- A co, masz coś przeciwko niemu?

- Och, wcale tak nie mówiłem. On miewa trochę dziwaczne idee, jest entuzjastą pewnych dziedzin nauki, jednak, o ile wiem, to całkiem przyzwoity człowiek.

- Jak przypuszczam, student medycyny? - spytałem.

- Nie. Nie mam zielonego pojęcia, co zamierza robić. Wydaje mi się, że świetnie zna się na anatomii i jest pierwszorzędnym chemikiem, jednak, o ile wiem, nigdy systematycznie nie studiował medycyny. Swoje badania naukowe prowadzi bardzo pobieżnie i ekscentrycznie. Zgromadził jednak mnóstwo nietypowej wiedzy, którą mógłby zadziwić swoich profesorów.

- Nigdy go nie pytałeś, czym zamierza się zająć?

- Nie. Jest typem człowieka, z którego trudno coś wyciągnąć, choć potrafi być rozmowny, gdy jest akurat w odpowiednim nastroju.

- Chciałbym go poznać - powiedziałem. - Jeżeli mam już z kimś mieszkać, to wolałbym, żeby ten człowiek był pracowity i spokojny. Nie jestem jeszcze na tyle silny, by znosić hałas czy jakieś szaleństwa. Doświadczyłem tak dużo jednego i drugiego w Afganistanie, że wystarczy mi do końca życia. Gdzie znajdę twojego znajomego?

- Na pewno będzie w laboratorium - odparł mój towarzysz. - Przez wiele tygodni albo omija to miejsce szerokim łukiem, albo przesiaduje tam i pracuje nad czymś od rana do nocy. Jeśli masz ochotę, możemy tam zajrzeć po lunchu.

- Oczywiście - odparłem, i rozmowa zeszła na inne tematy.

Po drodze z Holborn do szpitala Stamford opowiedział mi kilka szczegółów o dżentelmenie, któremu właśnie zamierzałem zaproponować, by został moim współlokatorem.

- Tylko nie wiń mnie później, jeśli ci się z nim nie ułoży - rzekł. - Nie wiem o nim nic, prócz tego, czego się dowiedziałem, widując go od czasu do czasu w laboratorium. To twój pomysł, więc nie spodziewaj się, że będę ponosił za to odpowiedzialność w przyszłości.

- Jeśli nie będzie nam się dobrze układało, to po prostu się rozstaniemy - odparłem. -Wydaje mi się, Stamford - dodałem, przypatrując się badawczo mojemu towarzyszowi - że masz jakieś powody, by umyć ręce od całej tej sprawy. Czy ten człowiek ma aż tak straszne usposobienie, czy też chodzi o coś zupełnie innego? No dalej, przestań owijać w bawełnę!

- Trudno wyrazić to, czego nie można opisać słowami - odparł ze śmiechem. - Holmes jest, moim zdaniem, typem nawiedzonego naukowca. Czasem może się wydawać wręcz nieludzki. Potrafię sobie wyobrazić, jak podaje swojemu przyjacielowi szczyptę jakiegoś nowo odkrytego alkaloidu absolutnie bez złych zamiarów, po prostu w celu potwierdzenia naukowych dociekań, aby dokładnie i precyzyjnie poznać jego działanie. Jednakże gwoli sprawiedliwości muszę dodać, że równie chętnie byłby gotów sam go zażyć. Wydaje mi się, że jego pasją jest ścisła i precyzyjna wiedza.

- I bardzo słusznie.

- Tak, ale z tym również można przesadzić. Okładanie kijem zwłok w prosektorium to, przyznasz, jest dziwacznym przejawem pasji badawczej.

- Bije kijem zwłoki?!

- Tak, żeby sprawdzić, czy i w jakim stopniu można spowodować po śmierci powstanie siniaków. Widziałem na własne oczy, jak to robił.

- Ale przecież mówiłeś, że nie studiuje medycyny.

- Bo nie studiuje. Kto go tam wie, co on właściwie studiuje. Ale właśnie dojeżdżamy. Sam musisz sobie wyrobić zdanie na jego temat.

Gdy wypowiadał te słowa, skręciliśmy w wąską uliczkę. Przez niewielkie boczne drzwi przeszliśmy do jednego ze skrzydeł ogromnego szpitala. Znałem to miejsce i nie potrzebowałem przewodnika, gdy wchodziliśmy do ponurej klatki schodowej, a potem szliśmy długim korytarzem wśród bielonych wapnem ścian i pomalowanych szarą farbą drzwi. Przy końcu korytarza znajdowało się niskie, zwieńczone łukiem przejście, prowadzące do laboratorium chemicznego.

Było to przestronne pomieszczenie z niezliczonymi rzędami butelek. Tu i ówdzie stały szerokie niskie stoły, najeżone retortami, próbówkami i małymi palnikami Bunsena, płonącymi migotliwym niebieskim płomieniem. W pomieszczeniu przebywał tylko jeden student, pochylony nad stolikiem w głębi i pogrążony w pracy. Słysząc nasze kroki, obejrzał się i skoczył na równe nogi.

- Odkryłem to! Odkryłem! - krzyknął tryumfalnie do mojego towarzysza, biegnąc ku nam z próbówką w dłoni. - Znalazłem odczynnik, który jest wytrącany tylko przez hemoglobinę, i przez żadną inną substancję! - Nawet gdyby właśnie odkrył kopalnię złota, nie wywołałoby to na jego twarzy większej satysfakcji.

- Doktor Watson, pan Sherlock Holmes - rzekł Stamford, przedstawiając nas sobie.

- Bardzo mi miło - rzekł serdecznie, ściskając moją dłoń z siłą, o jaką bym go nigdy nie podejrzewał. - Jak widzę, był pan w Afganistanie.

- A jak, u licha, pan na to wpadł? - spytałem zdumiony.

- Nieważne - odparł, chichocząc pod nosem. - Teraz najważniejsza jest hemoglobina. Jak widzę, zapewne nie rozumie pan znaczenia mego odkrycia?

- Z chemicznego punktu widzenia jest to na pewno interesujące - odparłem. - Ale w praktyce...

- Ależ człowieku! To jest najbardziej praktyczne odkrycie medyczno-prawne, i długo jeszcze nikt nic lepszego nie odkryje! Nie widzi pan, że pozwala to na stworzenie niezawodnego testu na wykrywanie plam krwi? Proszę tu podejść!

W swym entuzjazmie schwycił mnie za rękaw płaszcza i pociągnął do stolika, przy którym pracował.

- Pobierzmy trochę świeżej krwi - powiedział, nakłuwając sobie palec długą igłą i zbierając krople pipetą. - Teraz dodam tę odrobinę krwi do litra wody. Jak pan widzi, powstała mieszanka wygląda jak zwykła czysta woda. Stężenie krwi nie jest większe niż jeden do miliona. Jednakże bez wątpienia uda nam się uzyskać charakterystyczną reakcję.

Mówiąc to, wrzucił do naczynia kilka białych kryształów, a następnie dodał parę kropli przejrzystego płynu. Chwilę później zawartość stała się matowa i przybrała mahoniowy kolor, a na dnie szklanego naczynia pojawił się brązowawy osad.

- Ha! Ha! - zawołał, klaszcząc w dłonie; wyglądał przy tym jak dziecko zachwycone nową zabawką. - I co pan o tym sądzi?

- Wydaje się, że to niezwykle czuły test - zauważyłem.

- Cudownie, cudownie! Stary test gwajakolowy był bardzo niepewny i nieporęczny. Podobnie jest zresztą z badaniem próbek na obecność cząsteczek krwi przy pomocy mikroskopu. To drugie jest zupełnie bezużyteczne, jeśli plamy mają już parę godzin. Mój test wydaje się działać niezależnie od tego, czy krew jest świeża, czy już zdążyła zakrzepnąć. Gdyby ktoś go wymyślił wcześniej, po świecie nie chodziłyby setki ludzi, którzy dawno powinni zapłacić za swoje zbrodnie.

- To prawda! - wymamrotałem.

- Sprawy kryminalne nieustannie kręcą się wokół tej właśnie kwestii. Jakiegoś człowieka

podejrzewa się o przestępstwo być może wiele miesięcy po tym, jak je popełniono.

Na jego bieliźnie czy ubraniu znajdują brązowawe plamy. Czy są to plamy krwi? A może plamy po błocie, rdzy, owocach lub czymkolwiek innym? Nad tą kwestią głowiło się już wielu ekspertów. A dlaczego? Bo nie było wiarygodnego testu. Ale teraz mamy test Sherlocka Holmesa, i nie będzie już z tym problemów.

Gdy to mówił, oczy mu płonęły. Następnie, kładąc rękę na sercu, skłonił się w taki sposób, jakby w swojej wyobraźni stał przed wiwatującym tłumem.

- Należą się panu gratulacje - zauważyłem, zaskoczony tym jego entuzjazmem.

- W zeszłym roku głośna była sprawa von Bischoffa z Frankfurtu. Gdyby taki test wtedy istniał, na pewno by go powiesili! I był jeszcze Mason z Bradford i ten słynny Muller, i Lefevre z Montpellier, i Samson z Nowego Orleanu. Mogę wymienić tuziny przypadków, w których ten test miałby decydujące znaczenie.

- Jest pan chyba chodzącą encyklopedią zbrodni - rzekł Stamford ze śmiechem. -Mógłby pan o tym pisać w gazetach w rubryce zatytułowanej „Kroniki policyjne przeszłości”.

- To rzeczywiście byłaby bardzo ciekawa lektura - zauważył Sherlock Holmes, zaklejając niewielkim kawałkiem plastra ślad po nakłuciu na palcu. - Muszę być ostrożny -ciągnął dalej, zwracając się do mnie z uśmiechem - bo sporo się bawię truciznami.

Mówiąc to, wyciągnął rękę; spostrzegłem, że cała upstrzona była podobnymi plastrami i przebarwiona od silnych kwasów.

- Przyszliśmy tu w pewnej sprawie - rzekł Stamford, siadając na stołku z trzema nogami i podsuwając stopą drugi stołek w moim kierunku. - Mój przyjaciel szuka kwatery. A ponieważ skarżył się pan ostatnio, że nikt nie chce wspólnie z panem wynająć mieszkania, pomyślałem, że może was ze sobą poznam.

Sherlock Homes wydawał się zaskoczony pomysłem dzielenia ze mną mieszkania.

- Mam na oku apartament przy Baker Street - powiedział - który by nam doskonale odpowiadał. Mam nadzieję, że nie przeszkadza panu zapach silnego tytoniu?

- Sam palę marynarski tytoń.

- To bardzo dobrze. Ja mam sporo chemikaliów i od czasu do czasu przeprowadzam eksperymenty. Nie będzie to panu przeszkadzać?

- Absolutnie nie.

- Zastanówmy się... Jakie mam jeszcze wady? Czasami popadam w depresję i całymi dniami się nie odzywam. Nie powinien pan wówczas myśleć, że kiedy tak się zachowuję, jestem obrażony. Trzeba mnie zostawić w spokoju: wkrótce mi przechodzi. A do czego pan chciałby się przyznać? Najlepiej będzie, by dwóch mężczyzn poznało się od najgorszej strony, zanim zdecydują, czy chcą razem zamieszkać?

Roześmiałem się, bo rozbawiło mnie to przesłuchanie.

- Mam małego buldoga, to jeszcze szczeniak - odparłem. - Poza tym nie godzę się na żadne awantury i hałasy, bo mam dość zszargane nerwy. Wstaję o przedziwnych porach, no i jestem beznadziejnie leniwy. Mam też parę innych złych nawyków, ale na razie wymieniłem panu najważniejsze z nich.

- Czy granie na skrzypcach też zalicza pan do awantur? - spytał z niepokojem.

- To zależy od muzyka - odparłem. - Dobra gra na skrzypcach jest darem od bogów... Natomiast kiepska gra.

- Och, w porządku - zawołał, śmiejąc się wesoło. - Myślę, że możemy uznać sprawę za załatwioną. To znaczy, jeśli mieszkanie się panu spodoba.

- Kiedy możemy je obejrzeć?

- Proszę wpaść tu po mnie jutro w południe, a razem wybierzemy się na Baker Street i wszystko ustalimy - odpowiedział.

- Dobrze, przyjdę punktualnie w południe - odparłem, ściskając mu dłoń na pożegnanie.

Zostawiliśmy Sherlocka Holmesa przy pracy, otoczonego chemikaliami, i poszliśmy

razem w stronę mojego hotelu.

- A tak nawiasem mówiąc - spytałem, zatrzymując się i zwracając w stronę Stamforda -skąd on, u diabła, wiedział, że przyjechałem z Afganistanu?

Mój towarzysz uśmiechnął się enigmatycznie.

- Na tym właśnie polega jego wyjątkowość - powiedział. - Wielu ludzi dużo by dało, żeby się dowiedzieć, jak on to wszystko odgaduje.

- Och, a więc to tajemnica?! - zawołałem, zacierając ręce. - To naprawdę intrygujące. Jestem ci bardzo wdzięczny, że poznałeś nas ze sobą. Właściwym przedmiotem badań nad ludzkością jest człowiek.

- W takim razie będziesz miał ciekawy obiekt do badań - rzekł Stamford, żegnając się ze mną. - Przekonasz się jednak, że to trudny orzech do zgryzienia. Założę się, że to on więcej dowie się o tobie niż ty o nim. Do zobaczenia!

- Do zobaczenia! - odparłem i spacerem wróciłem do hotelu, bardzo zaciekawiony moim nowym znajomym.

Rozdział drugi





Sztuka dedukcji





Następnego dnia spotkaliśmy się tak, jak ustaliliśmy, i obejrzeliśmy mieszkanie przy Baker Street pod numerem 221b, o którym Holmes wspominał podczas naszego pierwszego spotkania. Mieszkanie składało się z dwóch wygodnych sypialni i jednego dużego, przestronnego salonu, bardzo przyjemnie urządzonego, z dwoma wielkimi oknami, przez które wpadało dużo światła. Lokum pod każdym względem było wspaniałe, czynsz dzielony na dwóch okazał się na tyle niski, że od razu dobiliśmy targu, stając się jego lokatorami. Jeszcze tego samego wieczoru przeniosłem swoje rzeczy z hotelu, a następnego ranka Sherlock Holmes zjawił się z kilkoma pudłami i podróżnymi kuframi. Przez kilka pierwszych dni byliśmy bardzo zajęci urządzaniem się i rozpakowywaniem swoich rzeczy. Gdy już to zrobiliśmy, zaczęliśmy powoli odnajdywać się w nowym miejscu i przyzwyczajać do siebie i naszego nowego otoczenia.

Holmes z całą pewnością nie był kłopotliwym współlokatorem. Zachowywał się spokojnie, prowadził regularny tryb życia. Rzadko się zdarzało, by po dziesiątej wieczór jeszcze nie spał, a rano zjadał śniadanie i wychodził, nim zdążyłem wstać z łóżka. Czasami spędzał całe dnie w laboratorium chemicznym, czasami w prosektorium, a zdarzało się również, że chodził na długie spacery, najwyraźniej nie omijając najgorszych dzielnic Londynu. Gdy miał zapał do pracy, nie było bardziej energicznego człowieka niż on. Od czasu do czasu jednak popadał w zupełnie inny nastrój, a wtedy przez wiele dni leżał w salonie na sofie, prawie się do mnie nie odzywając i w ogóle nie wstając - i tak od rana do nocy. Dostrzegałem wówczas rozmarzony, nieobecny wyraz jego oczu; zacząłbym go podejrzewać, że jest uzależniony od jakichś narkotyków, ale jego schludność i wstrzemięźliwość wykluczały taką ewentualność.

W miarę jak mijały kolejne tygodnie, moje zaciekawienie Sherlockiem Holmesem i tym, co zamierza w życiu robić, stopniowo nasilało się i pogłębiało. Sam jego wygląd przykułby uwagę nawet najbardziej nieuważnego obserwatora. Miał ponad sześć stóp wzrostu, a ponieważ był przy tym strasznie chudy, wydawał się jeszcze wyższym. Oczy miał bystre i przenikliwe -z wyjątkiem tych sytuacji, gdy popadał w odrętwienie, o którym już wspominałem - a cienki jastrzębi nos nadawał jego twarzy wyraz czujności i zdecydowania. To wrażenie potęgował również wydatny kwadratowy podbródek. Jego ręce były zawsze poplamione atramentem i chemikaliami, ale on posiadał zdolność niezwykle delikatnie obchodzić się z przedmiotami -często miałem okazję obserwować, jak podczas przeprowadzania eksperymentu posługiwał się

kruchymi przyrządami naukowymi.

Czytelnicy być może uznają, że jestem potwornie wścibski, muszę jednak przyznać, iż człowiek ten niezwykle pobudził moją ciekawość. Często próbowałem przebić się przez jego powściągliwość, którą on zasłaniał wszystko, co dotyczyło jego osoby. Nim jednak zostanę negatywnie oceniony, chciałbym przypomnieć o tym, jak bezcelowe było wówczas moje życie i jak niewiele rzeczy potrafiło zająć moją uwagę. Zdrowie nie pozwalało mi wychodzić na zewnątrz, chyba że przy wyjątkowo dobrej pogodzie. Nie miałem też przyjaciół, którzy by mnie odwiedzali, przerywając tym samym monotonię codziennej egzystencji. Dlatego w tych okolicznościach bardzo się cieszyłem z tajemniczości otaczającej mojego towarzysza i spędzałem większość czasu, próbując tę tajemnicę zgłębić.

Sherlock Holmes nie studiował medycyny. Sam o tym kiedyś powiedział, potwierdzając przypuszczenia Stamforda. Nie wyglądało również na to, by uczęszczał na jakieś studia, po których mógłby uzyskać tytuł naukowy lub zdobyć jakiekolwiek inne umiejętności, pozwalające mu wkroczyć do świata uczonych. Pewne dziedziny studiował jednak z ogromnym zapałem i w obszarach swej ekscentrycznej wiedzy potrafił poruszać się tak biegle i precyzyjnie, że jego obserwacje mnie zdumiewały. Z całą pewnością żaden człowiek nie był w stanie ani tak ciężko pracować, ani zdobywać tak szczegółowej wiedzy, jeśli nie miał w tym jakiegoś określonego celu. Ludzie mający pobieżną znajomość przedmiotu rzadko posiadają tak dogłębną wiedzę. Żaden człowiek nie obciąża też swojego umysłu tak wieloma drobiazgami, o ile nie ma ku temu ważkich powodów.

Jego ignorancja w innych dziedzinach wiedzy była równie zaskakująca. Wyglądało na to, że nie ma zielonego pojęcia o literaturze współczesnej, filozofii czy polityce. Gdy zacytowałem Thomasa Carlyle’a, dopytywał się naiwnie, któż to taki i czego dokonał. Moje zaskoczenie sięgnęło jednak zenitu, gdy przez przypadek odkryłem, że nie wie nic o teorii Kopernika i budowie Układu Słonecznego. Fakt, że jakaś cywilizowana istota ludzka żyjąca w dziewiętnastym wieku nie jest świadoma, że to Ziemia obraca się wokół Słońca, wydał mi się tak niesamowity, że po prostu nie wiedziałem, co o tym myśleć.

- Wyglądasz na zdumionego - powiedział z uśmiechem, widząc wyraz zaskoczenia na mojej twarzy. - Teraz, kiedy już o tym wiem, postaram się najszybciej jak potrafię o tym zapomnieć.

- Zapomnieć?!

- Widzisz - wyjaśnił - uważam, że mózg człowieka przypomina niewielkie puste poddasze, które trzeba tak umeblować, by nam to odpowiadało. Głupiec będzie zbierał wszelkiego rodzaju graty, jakie nawiną mu się pod rękę. Wówczas wiedza, która mogłaby mu się przydać, zostaje wyparta lub w najlepszym przypadku upchnięta gdzieś w kąt wraz z mnóstwem innych rzeczy, tak że dostęp do niej będzie później bardzo utrudniony. Rozsądny człowiek natomiast nad wyraz skrupulatnie wybiera to, co wnosi na swoje poddasze, czyli wkłada do swego mózgu. Nie gromadzi tam niczego prócz narzędzi, które będą mu potrzebne w czasie wykonywania pracy, ale posiada ogromny ich asortyment, wszystko w idealnym porządku.

Błędem byłoby myśleć, że to ciasne pomieszczenie ma ściany, które można przesuwać, powiększając jego powierzchnię. Możesz mi wierzyć, że przychodzi taki czas, gdy za każdym razem, kiedy dowiadujesz się czegoś nowego, będziesz zapominał o czymś, co wiedziałeś wcześniej. Dlatego ogromne znaczenie ma to, by nie dopuścić, aby bezużyteczne fakty wypierały takie, które mogą nam się przydać.

- Ale Układ Słoneczny...

- A jakie do diabła ma on dla mnie znaczenie! - przerwał niecierpliwie. - Mówisz mi, że kręcimy się wokół Słońca. Nawet gdybyśmy się kręcili wokół Księżyca, nijak nie miałoby to wpływu na mnie ani na moją pracę.

Właśnie miałem go zapytać, co to za praca, ale coś w jego zachowaniu ostrzegło mnie, że takie pytanie nie byłoby mile widziane. Zastanawiałem się jednak nad naszą krótką rozmową i próbowałem wyciągnąć z niej jakieś logiczne wnioski. Powiedział, że nie chce zdobywać żadnych wiadomości, które niczego nie wnoszą do jego pracy. Tak więc cała wiedza, jaką posiadał, musiała mu być do czegoś potrzebna. Wyliczałem w głowie wszystkie najróżniejsze dziedziny, w których był wyjątkowo biegły. Wziąłem nawet do ręki ołówek i je wypisałem. Gdy lista była gotowa, nie mogłem powstrzymać uśmiechu. Wyglądało to tak.

SHERLOCK HOLMES - JEGO OGRANICZENIA I PREDYSPOZYCJE

1. Znajomość literatury - żadna.

2. Znajomość filozofii - żadna.

3. Znajomość astronomii - żadna.

4. Znajomość polityki - słaba.

5. Znajomość botaniki - różnie. Świetnie zna się na belladonie, opium i ogólnie na truciznach. Nie ma zielonego pojęcia o praktycznym ogrodnictwie.

6. Znajomość geologii - wiedza praktyczna, lecz ograniczona. W jednej chwili potrafi określić rodzaje gleby. Po powrocie ze spaceru pokazuje mi plamy na swoich spodniach i na podstawie ich koloru i konsystencji określa, z której części Londynu pochodzą.

7. Znajomość chemii - dogłębna.

8. Znajomość anatomii - precyzyjna, lecz nieusystematyzowana.

9. Znajomość literatury kryminalnej - wszechstronna. Wydaje się, że zna każdy szczegół wszystkich przestępstw popełnionych w tym stuleciu.

10. Dobrze gra na skrzypcach.

11. Doskonale walczy, posługując się kijem, jest świetnym bokserem i szermierzem.

12. Posiada dogłębną praktyczną znajomość prawa brytyjskiego.

Gdy dotarłem do tego punktu, cisnąłem, zrozpaczony, listę do ognia. Jeżeli tylko mam się przekonać, do czego zmierza ten człowiek, godząc ze sobą te dziedziny, i odkryć zawód, w którym wszystkie one byłyby przydatne, równie dobrze mogę się od razu poddać.

Napomknąłem, że Holmes dobrze grał na skrzypcach. Jego zdolności w tym względzie były naprawdę niezwykłe, lecz tak jak i pozostałe, również ekscentryczne. Doskonale wiedziałem, że potrafi grać znane kompozycje, nawet bardzo trudne, ponieważ na moją prośbę zagrał niektóre z pieśni Mendelssohna i inne ulubione przeze mnie utwory. Jeśli jednak zostawiało się go samemu sobie, rzadko można by nazwać muzyką to, co wówczas grał. Nawet nie silił się nadać wydobywanym z instrumentu dźwiękom jakieś konwencjonalne brzmienie. Wieczorami, siadając wygodnie w swoim fotelu, przymykał oczy i niedbale rzępolił na skrzypcach opartych na kolanach. Czasami rozbrzmiewały dźwięczne melancholijne akordy, innym razem słychać było radosne i pełne fantazji melodie.

Najwyraźniej odzwierciedlały myśli, które akurat go pochłaniały, jednak nie byłem w stanie odgadnąć, czy ta muzyka pomagała mu w rozumowaniu, czy może grał z czystego kaprysu. Może i zbuntowałbym się przeciwko tym dość męczącym solówkom, gdyby nie fakt, że na zakończenie zazwyczaj grał całą serię moich ulubionych utworów, jeden po drugim, jako niewielkie zadośćuczynienie za to, że nadużywał mojej cierpliwości.

Przez pierwszy tydzień nie mieliśmy żadnych gości, i już zacząłem myśleć, że mój współlokator jest tak samo samotny jak ja i nie ma żadnych przyjaciół. Niebawem jednak odkryłem, że miał licznych znajomych, i to pochodzących z najróżniejszych klas społecznych. Był wśród nich pewien niski mężczyzna o szczurzej twarzy, ziemistej cerze i ciemnych oczach, którego przedstawiono mi jako pana Lestrade’a. W ciągu jednego tygodnia był u nas trzy, a może nawet cztery razy. Pewnego ranka przyszła jakaś młoda, modnie ubrana dziewczyna i została pół godziny, a może nawet dłużej. Tego samego dnia po południu przybył brudny, niechlujny siwowłosy jegomość, wyglądający jak żydowski domokrążca, który wydał mi się czymś bardzo podekscytowany, a wkrótce po nim zjawiła się starsza, dość zaniedbana kobieta. Był u nas też jakiś starszy siwy dżentelmen, a jeszcze innym razem pojawił się bagażowy z dworca kolejowego w welwetowym uniformie. Zawsze gdy zjawiał się któryś z tych dziwnych ludzi, Sherlock Holmes zwykł mnie pytać, czy nie mam nic przeciwko temu, by mógł skorzystać z salonu, wówczas udawałem się do swojej sypialni. Kiedy gość wychodził, zawsze przepraszał za niewygody.

- Używam tego pokoju do pracy - powiedział. - A ci ludzie są moimi klientami.

Za każdym razem przy okazji tych wizyt miałem możliwość zadać mu decydujące pytanie, jednak moje poczucie taktu powstrzymywało mnie przed zmuszaniem drugiego człowieka do zwierzeń. Wyobrażałem sobie wówczas, że może ma jakieś wystarczająco ważkie przyczyny, by nie wspominać o swoim fachu. Wkrótce jednak rozwiał moje wątpliwości, z własnej woli poruszając ten temat.

Działo się to czwartego marca. Mam powód, aby zapamiętać tę datę. Wstałem nieco wcześniej niż zazwyczaj i odkryłem, że Sherlock Holmes jeszcze nie skończył śniadania. Nasza gospodyni tak przyzwyczaiła się już do mojego późnego wstawania, że na stole nie było jeszcze dla mnie ani nakrycia, ani kawy. Z bezsensownym rozdrażnieniem przywołałem ją dzwonkiem, by dać do zrozumienia, że już nie śpię. Następnie wziąłem czasopismo, próbując umilić sobie czekanie, podczas gdy mój towarzysz w milczeniu przeżuwał swój tost. Nagłówek jednego z artykułów był zakreślony ołówkiem, więc zacząłem go czytać.

Tytuł - „Księga życia” - był dość pretensjonalny, a autor próbował wykazać, jak wiele może się dowiedzieć pilny obserwator dzięki dokładnej i systematycznej analizie wszystkiego, co stanie mu na drodze. Uderzyła mnie ta dziwaczna mieszanka przemyślności i absurdu. Rozumowanie było precyzyjne i dość głębokie, jednak wnioski wydawały się zbyt naciągane i przesadnie optymistyczne. Autor twierdził, że dzięki wyrazowi twarzy, drgnięciu jednego mięśnia czy też przelotnemu spojrzeniu można poznać najgłębiej skrywane myśli człowieka. Według niego, wyćwiczonego obserwatora, potrafiącego wprawnie analizować fakty, nie można w żaden sposób oszukać. Wnioski były równie niezawodne co wiele twierdzeń Euklidesa.

Uzyskane wyniki miały wydawać się niewtajemniczonym tak niepokojące, że dopóki nie poznali procesu rozumowania, który to poprzedzał, mogli uważać go za kogoś w rodzaju nekromanty.

„Z jednej kropli wody - pisał autor - człowiek rozumujący w sposób logiczny może wywnioskować istnienie Atlantyku lub Niagary, choć nigdy ich nie widział ani o nich nie słyszał. Każdy przejaw życia jest długim łańcuchem przyczyn i skutków, którego natura staje się znana za każdym razem, gdy ujrzymy jedno jego ogniwo. Podobnie jak wszelkie inne umiejętności, sztukę dedukcji i analizy można opanować tylko dzięki długiej i cierpliwej pracy, a życie jest za krótkie, by jakikolwiek śmiertelnik mógł osiągnąć perfekcję w tej sztuce. Zanim jednak badacz skieruje uwagę na moralne i intelektualne aspekty tej sprawy, stanowiące największą trudność, powinien zacząć od rozwiązywania elementarnych zadań. Niech na przykład, rzuciwszy jedno spojrzenie na pierwszego napotkanego śmiertelnika, spróbuje od razu określić jego przeszłość, profesję lub zainteresowania. Choć takie ćwiczenie może się wydawać infantylne, wyostrza ono zdolności obserwacji i uczy nas, na co powinniśmy patrzeć i czego szukać. Na podstawie paznokci człowieka, rękawów jego płaszcza, butów, stanu spodni na kolanach, zgrubień skóry na palcu wskazującym i kciuku, wyrazu twarzy, mankietów koszuli można precyzyjnie określić, czym taki człowiek się zajmuje. Ponadto pewne jest, że wszystkie te szczegóły pozwolą uzdolnionemu obserwatorowi na wyciągnięcie prawidłowych wniosków”.

- Co za potworny bełkot! - zawołałem, ciskając czasopismo na stół. - W życiu nie czytałem takich bredni.

- A o co chodzi?

- O ten artykuł - odparłem, wskazując na niego łyżeczką do jajek, bo zasiadłem już do śniadania. - Widzę, że już go czytałeś, bo jest zaznaczony. Nie przeczę, że został inteligentnie napisany, ale mimo to jest wybitnie irytujący. Wyraźnie widać, że to teoria kogoś, kto nie rusza się z fotela i wymyśla wszystkie te swoje hipotezy, siedząc w gabinecie, z dala od prawdziwego życia. To zupełnie niepraktyczne. Chciałbym go spotkać w metrze w wagonie trzeciej klasy. Poprosiłbym go wówczas, by podał mi zawody wszystkich podróżnych znajdujących się wokół. Postawiłbym tysiąc do jednego, że nie dałby rady.

- Straciłbyś swoje pieniądze - zauważył spokojnie Sherlock Holmes. - A co do tego artykułu, to ja go napisałem.

- Ty?!

- Tak, ja. Mam zdolności zarówno do obserwacji, jak i do dedukcji. Te teorie, które tam opisuję i które wydają ci się tak chimeryczne, są w rzeczywistości niezwykle praktyczne. Do tego stopnia praktyczne, że to dzięki nim mogę zarabiać na chleb.

- A w jaki sposób? - wyrwało mi się.

- Mam bardzo rzadką profesję. Przypuszczam, że jestem jedynym w swoim rodzaju detektywem-konsultantem, o ile rozumiesz, co mam na myśli. Tutaj, w Londynie, jest mnóstwo detektywów policyjnych i prywatnych. Kiedy już nie wiedzą, co począć, przychodzą do mnie, a ja naprowadzam ich na właściwy trop. Przedstawiają mi wszystkie dowody, i jestem zazwyczaj w stanie ustalić, z pomocą mojej wiedzy o historii zbrodni, o co w tym wszystkim chodzi. Zbrodnie wykazują silne powinowactwo, i jeśli masz w jednym palcu szczegóły tysiąca z nich, istnieje spora szansa, że będziesz w stanie rozwiązać zagadkę tysiąc pierwszej. Lestrade jest znanym detektywem. Ostatnio zgubił trop w sprawie fałszerstwa, i właśnie to sprowadziło go do mnie.

- A pozostałe osoby?

- Najczęściej przysyłają ich do mnie prywatne agencje detektywistyczne. Wszystko to są ludzie, którzy mają jakieś problemy i potrzebują rady czy pomocy w ich rozwiązaniu. Słucham ich historii, oni słuchają moich uwag, a potem zgarniam do kieszeni honorarium.

- Czy chcesz przez to powiedzieć - spytałem - że nie opuszczając mieszkania, potrafisz rozwikłać jakieś pogmatwane sprawy, nad których rozwiązaniem głowią się ludzie, obeznani ze szczegółami zdarzenia dużo lepiej niż ty?

- Owszem, mam swoistą intuicję. Od czasu do czasu pojawia się nieco bardziej złożona sprawa. Wtedy muszę wokół niej pochodzić, rozejrzeć się i zobaczyć wszystko na własne oczy. Jak wiesz, posiadam specjalistyczną wiedzę w rożnych dziedzinach, którą wykorzystuję w rozwiązywaniu problemów, i to mi bardzo ułatwia proces dochodzenia do prawdy. Te zasady dedukcji opisane w artykule, który wzbudził w tobie taką pogardę, są dla mnie bezcenne w działaniach praktycznych. Obserwowanie jest moją drugą naturą. Wyglądałeś na zaskoczonego, gdy podczas naszego pierwszego spotkania powiedziałem ci, że przyjechałeś z Afganistanu.

- Na pewno ktoś ci o tym powiedział.

- Nic podobnego. Ja po prostu wiedziałem, że przyjechałeś z Afganistanu. Mam tę umiejętność już od dawna: ciąg myśli błyskawicznie przelatuje mi przez głowę, i formułuję wniosek; niekiedy nawet nie uświadamiam sobie poszczególnych etapów tego procesu. Ciąg rozumowania w twoim przypadku przebiegał mniej więcej tak. Mamy tutaj dżentelmena

0 wyglądzie lekarza, który równocześnie sprawia wrażenie wojskowego. Tak więc jest to najwyraźniej lekarz wojskowy. Niedawno wrócił z tropików, bo ma ogorzałą twarz, a nie jest to naturalny kolor jego skóry, bo nadgarstki ma jasne. Przeszedł wiele trudów i chorobę, o czym świadczy jego mizerny wygląd. Był ranny w lewe ramię, widać, że dotychczas nie odzyskał w nim pełni władzy. Gdzie w tropikach angielski lekarz wojskowy mógłby doznać wielu trudów

1 zostać ranny w ramię? Oczywiście w Afganistanie. Cały ten ciąg myślowy nie trwał nawet jednej sekundy. Powiedziałem wtedy, że przyjechałeś z Afganistanu, a ty się bardzo zdziwiłeś.

- Teraz, kiedy wyjaśniasz, wydaje się to proste - powiedziałem z uśmiechem. -Przypominasz mi Dupina z opowiadań Edgara Allana Poe. Nie miałem pojęcia, że tacy ludzie istnieją naprawdę.

Sherlock Holmes podniósł się i zapalił fajkę.

- Bez wątpienia myślisz, że porównując mnie do Dupina, obdarzasz mnie komplementem

- zauważył. - Moim zdaniem Dupin wcale nie był utalentowany. Ta jego sztuczka z odczytywaniem myśli przyjaciół i wygłaszanie jakiejś związanej z tym uwagi po kwadransie milczenia jest w rzeczywistości bardzo powierzchowna i na pokaz. Miał pewne genialne zdolności analityczne, co do tego nie ma wątpliwości, ale bynajmniej nie był takim zjawiskiem, jak wydawało się to Poemu.

- Czytałeś powieści Gaboriau? - spytałem. - Czy Lecoq był według ciebie prawdziwym detektywem?

Sherlock Holmes prychnął z pogardą.

- Lecoq był beznadziejnym nieudacznikiem - odparł gniewnym tonem. - Posiadał tylko jedną zaletę, a była nią jego energia. Doprawdy, po tej lekturze zrobiło mi się niedobrze. Co za problem ustalić tożsamość osoby, która przebywa w więzieniu. Zrobiłbym to w ciągu dwudziestu czterech godzin. Lecoqowi zajęło to sześć miesięcy. Tę powieść można traktować jako podręcznik dla detektywów, z którego uczyliby się, jak nie należy postępować.

Holmes tak lekceważąco mówił o dwóch moich ulubionych postaciach z książek, które zawsze podziwiałem, że byłem bardzo oburzony. Podszedłem do okna i wyjrzałem na ruchliwą ulicę. Ten Holmes może jest i bystry, ale z całą pewnością również bardzo zarozumiały.

- Nie ma w dzisiejszych czasach ani prawdziwych zbrodni, ani prawdziwych przestępców

- rzekł markotnym tonem. - Do czego w naszym zawodzie może się jeszcze przydać mózg?

Dobrze wiem, że posiadam takie zdolności, które mogłyby rozsławić moje imię. Nie ma na świecie drugiego tak utalentowanego człowieka jak ja, który wniósłby tyle dokonań do sztuki wykrywania przestępstw. I jaki jest tego skutek? Nie ma godnych mnie przestępstw do wykrycia. Co najwyżej jakieś nędzne łotrostwa z tak oczywistymi motywami, że potrafi je odkryć nawet policjant ze Scotland Yardu.

Wciąż byłem poirytowany jego przemądrzałym stylem prowadzenia rozmowy. Pomyślałem, że najlepiej będzie zmienić temat.

- Ciekawe, czego szuka ten jegomość? - spytałem, wskazując na energicznego, prosto odzianego mężczyznę, który szedł wolnym krokiem drugą stroną ulicy, pilnie przyglądając się numerom domów. W dłoni trzymał niebieską kopertę i najwyraźniej chciał dostarczyć komuś jakąś wiadomość.

- Chodzi ci o tego emerytowanego sierżanta piechoty morskiej? - spytał Sherlock Holmes.

„Czcze przechwałki - pomyślałem sobie. - Doskonale wie, że nie będę w stanie sprawdzić, czy dobrze to odgadł”.

Ledwie ta myśl przeszła mi przez głowę, gdy człowiek, którego obserwowaliśmy, zauważył numer na naszych drzwiach i szybkim krokiem przeszedł przez ulicę. Usłyszeliśmy głośną rozmowę, niski głos dobiegający z dołu i ciężkie kroki na schodach.

- Dla pana Sherlocka Holmesa - powiedział, wchodząc do pokoju i podając list mojemu przyjacielowi.

Pomyślałem, że nadarzyła się doskonała okazja, aby go trochę wyleczyć z zarozumialstwa. Na pewno tego nie przewidział, gdy tak strzelał na ślepo.

- Czy mogę pana zapytać - odezwałem się najbardziej bezbarwnym tonem, na jaki mnie było stać - czym się pan zajmuje?

- Jestem gońcem, sir - odparł szorstko. - Odesłałem uniform do naprawy.

- A przedtem był pan.? - spytałem, rzucając nieco złośliwe spojrzenie mojemu towarzyszowi.

- Sierżantem, sir. Królewska piechota morska, sir.

Zwracając się do Holmesa, zapytał:

- Nie będzie odpowiedzi? Dobrze, sir.

Strzelił obcasami, zasalutował i wyszedł.

Rozdział trzeci





Tajemnica Lauriston Gardens





Muszę przyznać, że ten najnowszy dowód praktycznego zastosowania teorii mojego towarzysza bardzo mnie zaskoczył. Od tej pory mój szacunek dla jego zdolności analitycznych ogromnie wzrósł. Nie mogłem jednak pozbyć się podejrzenia, że wszystko to zostało zaaranżowane z góry po to, żeby mnie olśnić. Ale jakież ten człowiek mógłby mieć powody, żeby mnie tak nabierać? Tego za nic nie byłem w stanie zrozumieć. Gdy spojrzałem na niego, właśnie skończył czytać list; jego oczy straciły blask, a wzrok stał się roztargniony, co wskazywało na to, że pogrążył się w rozmyślaniach.

- Jakim cudem udało ci się to wydedukować? - spytałem.

- Co wydedukować? - spytał rozdrażnionym tonem.

- To, że ten człowiek był emerytowanym sierżantem piechoty morskiej.

- Nie mam teraz czasu na takie błahostki - odparł opryskliwie, lecz po chwili uśmiechnął się i dodał: - Wybacz mi moją nieuprzejmość, ale przerwałeś mi pewien tok myślowy. Zresztą, może to i lepiej. A więc naprawdę nie poznałeś, że był to sierżant piechoty morskiej?

- Naprawdę.

- Łatwiej mi się było tego domyślić, niż wytłumaczyć, jak do tego doszedłem. Gdyby ktoś cię poprosił, żebyś udowodnił, że dwa i dwa to cztery, mógłbyś mieć z tym pewne problemy, choć przecież jesteś pewien, że to prawda. Mimo że był po drugiej stronie ulicy, zauważyłem wielką niebieską kotwicę wytatuowaną na grzbiecie jego dłoni. To nasuwało skojarzenie z morzem. Miał jednak postawę zawodowego wojskowego i regulaminowe bokobrody. Wszystko to pasowało do żołnierza piechoty morskiej. Po sposobie, w jaki trzymał głowę i wymachiwał swoją laską, stwierdziłem, że najwyraźniej ma o sobie bardzo wysokie mniemanie; jego zachowanie wydawało się nieco władcze. Z wyrazu twarzy natomiast można było wywnioskować, że jest to zrównoważony, budzący szacunek mężczyzna w średnim wieku. Wszystkie wymienione fakty przemawiały za tym, że musiał być w randze sierżanta.

- Cudowne! - zawołałem.

- Raczej pospolite - odparł Holmes, choć widząc wyraz jego twarzy, pomyślałem, że moje oczywiste zdumienie i podziw musiały sprawić mu przyjemność. - Dopiero co powiedziałem, że nie ma prawdziwych przestępców. Wygląda na to, że byłem w błędzie. Spójrz tylko na to!

Rzucił mi na stół notatkę, którą przyniósł posłaniec.

- Coś podobnego! - krzyknąłem, przebiegłszy ją szybko oczyma. - To potworne!

- Faktycznie, wydaje się, że to nie jest przeciętna sprawa - zauważył spokojnie. -Mógłbyś mi przeczytać na głos?

A oto list, który mu odczytałem:

Drogi Panie Holmes!

W domu pod numerem 3 przy Lauriston Gardens w pobliżu Brixton Road doszło nocą do tragicznych wydarzeń. Nasz posterunkowy zobaczył tam podczas patrolu około drugiej nad ranem światła, a ponieważ dom był opuszczony, nabrał podejrzeń, że dzieje się coś złego. Drzwi były otwarte; pierwszy pokój, do którego wszedł, był pozbawiony jakichkolwiek mebli. W tym oto pokoju odkrył ciało pewnego dobrze ubranego dżentelmena; w jego kieszeniach znalazł wizytówki o treści: „Enoch J. Drebber, Cleveland, Ohio, Stany Zjednoczone”. Ten człowiek nie został obrabowany; nie było żadnych przesłanek wskazujących na to, w jaki sposób mógł umrzeć. Wpomieszczeniu były ślady krwi, jednak na ciele ofiary nie znaleziono żadnej rany. Nie potrafimy również odkryć, w jaki sposób dostał się do pustego domu. W rzeczywistości cała ta sprawa pozostaje dla nas zagadką. Gdyby zechciał pan tu zajrzeć o dowolnej porze przed dwunastą, zastanie mnie pan na miejscu. Niczego nie dotykaliśmy; wszystko pozostanie tak, dopóki się pan nie odezwie. Jeśli nie będzie mógł pan przybyć, podam więcej szczegółów. Uznałbym za ogromną uprzejmość z pana strony, gdyby zechciał pan podzielić się ze mną swą opinią.

Z poważaniem, Tobias Gregson

- Gregson jest najbystrzejszy w całym Scotland Yardzie - zauważył mój przyjaciel. - On i Lestrade są jedynymi ludźmi, którzy się wyróżniają wśród tej beznadziejnej zbieraniny. Obaj działają szybko i energicznie, ale konwencjonalnie. Nad wyraz konwencjonalnie. Poza tym stale kopią pod sobą dołki. Są o siebie tak zazdrośni, jak zazdrosne bywają rywalizujące ze sobą ślicznotki. Z tą sprawą też będzie niezła zabawa, jeśli obaj wpadną na jakiś trop.

Zdumiał mnie spokój, z jakim rzucał te leniwe uwagi.

- Ale przecież nie ma chwili do stracenia! - zawołałem. - Mam pójść i zamówić dorożkę?

- Nie wiem jeszcze, czy tam pojadę. Jestem chyba najbardziej nieuleczalnym leniem, jaki kiedykolwiek chodził po ziemi. To znaczy, kiedy dopadnie mnie taki nastrój, bo czasami bywam

nawet dość energiczny.

- Jak to? Przecież to jest właśnie szansa, na której tak bardzo ci zależało!

- Mój drogi przyjacielu, jakie to ma dla mnie znaczenie? Jeśli rozwiążę tę sprawę, możesz być pewien, że Gregson, Lestrade i Scotland Yard zgarną wszystkie pochwały. To są właśnie te ujemne strony, jeśli angażujesz się w jakąś sprawę nieoficjalnie.

- Ale przecież on prosi cię o pomoc!

- Tak. Wie, że nie może się ze mną równać, i przyznaje się do tego przede mną. Wolałby jednak odgryźć sobie język, niż wyznać to przed kimś innym. Właściwie możemy tam pojechać i popatrzeć. Rozpracuję to dla własnej przyjemności. Skoro nie będę miał innej satysfakcji, to przynajmniej się z nich pośmieję. Chodź!

Szybko zarzucił płaszcz i zaczął gorączkowo krzątać się po mieszkaniu, co świadczyło o tym, że jego apatię zastąpił właśnie przypływ energii.

- Weź kapelusz! - rzucił.

- Chcesz, żebym pojechał z tobą?

- Tak, jeśli nie masz nic lepszego do roboty.

Po chwili siedzieliśmy obaj w dorożce, pędzącej ulicą Brixton Road.

Był mglisty, pochmurny poranek, a nad dachami wisiała brudnoszara zasłona wyglądająca niczym odbicie zabłoconych ulic. Mój towarzysz był w wybornym nastroju i paplał coś o skrzypcach z Cremony oraz o tym, czym się różni Stradivarius od Amatiego. Ja natomiast pogrążyłem się w milczeniu, bo przygnębiająca pogoda i ta ponura sprawa, w którą się zaangażowaliśmy, popsuły mi nastrój.

- Nie myślisz o sprawie, którą masz się zająć - odezwałem się wreszcie, przerywając wywody Holmesa o muzyce.

- Nie znam jeszcze wszystkiego - odparł. - Tworzenie teorii przed poznaniem dowodów jest kardynalnym błędem. Nie można wówczas obiektywnie ocenić sytuacji.

- Wkrótce zdobędziesz te swoje dowody - zauważyłem, wskazując palcem przez okno dorożki. - To już Brixton Road, i o ile się nie mylę, tu właśnie jest ten dom, do którego jedziemy.

- W istocie. Stop, woźnico! Wysiadamy!

Wciąż byliśmy jakieś sto jardów od celu naszej podróży, uparł się jednak, byśmy wysiedli trochę wcześniej i ostatni odcinek naszej podróży odbyli pieszo.

Trzypiętrowy dom pod numerem 3 przy Lauriston Gardens wyglądał posępnie i złowieszczo. Był jednym z czterech budynków stojących w niewielkiej odległości od ulicy. Dwa z nich były zamieszkane, dwa inne, bezbarwne o ponurym wyglądzie, opustoszałe, spoglądały na nas pustymi melancholijnymi oknami. Na brudnej szybie jednego z nich tkwiła niczym bielmo na oku kartka z napisem: „Do wynajęcia”. Mały ogródek, oddzielający budynki od ulicy, pełen był chaotycznie rosnących cherlawych roślin. Przez ogródek prowadziła wąską ścieżką o lekko żółtawym kolorze, utworzona najwyraźniej z mieszaniny gliny i żwiru. Całe otoczenie prezentowało się wyjątkowo obskurnie, głównie za sprawą padającego w nocy deszczu. Wzdłuż ulicy ciągnął się wysoki na trzy stopy ceglany murek, zwieńczony drewnianą barierką. O ten murek opierał się krzepki konstabl otoczony niewielkim wianuszkiem gapiów, na próżno wyciągających szyje i wytężających wzrok w nadziei, że dowiedzą się, co takiego wydarzyło się wewnątrz.

Wyobrażałem sobie, że Sherlock Holmes natychmiast pospieszy do budynku i pogrąży się w badaniach zmierzających do rozwiązania tej tajemniczej zbrodni. Jednakże nie mogłem się bardziej mylić. Z nonszalancją, która w tych okolicznościach wydawała się graniczyć z megalomanią, spacerował powoli tam i z powrotem po chodniku, wpatrując się pustym wzrokiem w ziemię, niebo, przeciwległe domy i barierkę na murku. Gdy skończył je oglądać, powoli ruszył ścieżką ze wzrokiem wbitym w ziemię, lustrując pasmo trawy rosnącej obok. Dwa razy się zatrzymał, a raz zobaczyłem, że się uśmiecha. Usłyszałem też, jak z satysfakcją wymruczał coś do siebie pod nosem. Na gliniastej ziemi widniały liczne ślady butów, ale ponieważ policjanci biegali tamtędy we wszystkie strony, nie miałem pojęcia, jak mój towarzysz mógłby coś z tych śladów wyczytać. Niemniej dostarczył mi już tylu niezwykłych dowodów swoich ogromnych zdolności obserwacji, iż nie wątpiłem, że będzie w stanie zobaczyć o wiele więcej niż policja i dowie się takich rzeczy, które również przede mną pozostawały ukryte.

Z drzwi domu wyszedł nam na spotkanie wysoki blady mężczyzna o włosach koloru lnu, trzymając w dłoni notes. Zobaczywszy Holmesa, podbiegł ku nam i wylewnie ścisnął dłoń mojego towarzysza.

- Doprawdy, to bardzo miło z pańskiej strony, że pan się zjawił - rzekł. - Nie pozwoliłem niczego dotykać.

- Z wyjątkiem tego! - odparł mój przyjaciel, wskazując na ścieżkę. - Gdyby przebiegło tędy stado bizonów, nie narobiłoby większego bałaganu. Nie wątpię jednak, panie Gregson, że nim pan do tego dopuścił, wyciągnął pan już jakieś wnioski.

- Miałem mnóstwo roboty wewnątrz domu - rzekł wymijająco detektyw. - Ale jest tu mój kolega, pan Lestrade. Liczyłem na to, że on się tym zajmie.

Holmes spojrzał na mnie, unosząc ironicznie brwi.

- Skoro tą sprawą zajęło się takich dwóch specjalistów jak pan i Lestrade, niewiele mi już pozostało do odnalezienia.

Gregson z wyraźną satysfakcją zatarł ręce.

- Sądzę, że zrobiliśmy tutaj wszystko, co było możliwe - odparł. - Niemniej jest to dziwna sprawa, a wiem, że lubi pan takie tajemnice.

- Przyjechał pan tutaj dorożką? - spytał Sherlock Holmes.

- Nie, sir.

- A Lestrade?

- Też nie.

- W takim razie chodźmy już obejrzeć ten pokój. - Wygłosiwszy tę nie związaną z poprzednim pytaniem uwagę, wszedł do domu, a za nim podążył Gregson, na którego twarzy malowało się ogromne zdziwienie.

Krótki korytarz, obity gołymi deskami i strasznie zakurzony, prowadził do kuchni i pomieszczeń służbowych. Było tu dwoje drzwi, jedne po lewej, a drugie po prawej stronie. Jednych z nich najwyraźniej nie otwierano od wielu tygodni. Drugimi drzwiami wchodziło się do jadalni, w której zostało popełnione to zagadkowe przestępstwo. Holmes wszedł do środka, a ja podążyłem za nim z tym tłumionym w sercu uczuciem, jakim zawsze napawa człowieka obcowanie ze śmiercią.

Było to duże kwadratowe pomieszczenie, a brak jakichkolwiek mebli sprawiał, że wydawało się jeszcze większe. Ściany ozdabiała dość pospolita tapeta, tu i ówdzie widniały na niej plamy wilgoci i pleśni. W niektórych miejscach szerokie pasma odkleiły się i zwisały w dół, obnażając żółtawy tynk. Naprzeciw drzwi znajdował się dość pretensjonalny kominek, zwieńczony półką wykonaną z imitacji białego marmuru. Na końcu tej półki stały resztki wypalonej czerwonej świecy. Jedyne okno w pomieszczeniu było tak brudne, że sączące się przez nie światło wydawało się zamglone i niepewne, nadając wszystkiemu, na co padało, szary, ponury odcień. Wrażenie to pogłębiała jeszcze gruba warstwa kurzu pokrywająca wszystko, co się tu znajdowało.

Każdy z tych szczegółów zauważyłem jednak dopiero później. W tej chwili moja uwaga skupiła się na samotnej ponurej, zastygłej w bezruchu postaci, która leżała rozciągnięta na deskach podłogi. Jej puste niewidzące oczy wpatrywały się w spłowiały sufit. Był to mężczyzna w wieku około czterdziestu trzech czy czterdziestu czterech lat, średniego wzrostu

0 szerokich ramionach z krótkimi kręconymi czarnymi włosami i krótką szczeciniastą bródką. Ubrany był w surdut z cienkiego czarnego sukna, kamizelkę oraz jasne spodnie; kołnierzyk

1 mankiety były nieskazitelnie czyste. Obok niego na podłodze leżał wymuskany cylinder. Dłonie miał zaciśnięte, ramiona rozpostarte; jego nogi natomiast były podkurczone, tak jakby umierał w straszliwych męczarniach. Na twarzy zastygł wyraz przerażenia i, jak mi się wydawało, nienawiści tak silnej, jakiej nie widziałem jeszcze u żadnego człowieka. Ten potworny grymas w połączeniu z niskim czołem, szerokim nosem i wysuniętą szczęką nadawały zmarłemu małpi wygląd, a wrażenie to dodatkowo pogłębiała poskręcana nienaturalna pozycja ciała. Widywałem już wiele przypadków śmierci, nigdy jednak nie ukazała mi ona swego bardziej przerażającego oblicza niż tutaj, w tym ciemnym obskurnym domu, którego okna wychodziły na jedną z głównych arterii przedmieść Londynu.

Chudy, mający w sobie coś z fretki Lestrade stał przy drzwiach. Gdy weszliśmy, przywitał się z moim towarzyszem i ze mną.

- Będzie sporo szumu wokół tej sprawy, sir - zauważył. - Nie spotkałem się do tej pory z czymś takim, a sporo już w życiu widziałem.

- Nie ma żadnego tropu? - spytał Gregson.

- Nic. Absolutnie nic - z żalem potwierdził Lestrade.

Sherlock Holmes zbliżył się do zwłok, uklęknął przy nich i bardzo wnikliwie je zbadał.

- Jesteście, panowie, pewni, że nie ma żadnej rany? - spytał, wskazując na liczne plamki i kałuże krwi wokół.

- Z całą pewnością! - odpowiedzieli obaj detektywi.

- W takim razie ta krew, oczywiście, musiała należeć do innego człowieka. Zapewne do mordercy, o ile popełniono tu jakieś morderstwo. Przypomina mi to okoliczności towarzyszące śmierci Van Jansena w Utrechcie w 1834 roku. Czy pan kojarzy sobie tę sprawę, Gregson?

- Nie, sir.

- Powinien pan o tym poczytać. Naprawdę polecam. Nic nowego pod słońcem. Wszystko to już kiedyś było.

Gdy to mówił, jego zręczne palce poruszały się wokół, dotykając, naciskając, odpinając guziki i badając, podczas gdy oczy zachowywały ten sam nieobecny wyraz, o którym już wspominałem. Przeprowadził to badanie tak szybko i sprawnie, że trudno byłoby się nawet domyślić dokładności i precyzji, z jaką tego dokonał. Na koniec pochylił się nad twarzą zmarłego i wciągnął przez nos powietrze, a następnie spojrzał na podeszwy jego butów z lakierowanej skóry.

- Czy niczego tu nie ruszano? - spytał.

- Tylko to, co było konieczne dla celów naszego śledztwa.

- Może go pan już odesłać do kostnicy - rzekł Holmes. - Niczego więcej się tu nie dowiemy.

Gregson miał w pobliżu czterech ludzi. Na jego rozkaz weszli do pokoju i ułożyli ofiarę na noszach. Gdy ją podnosili, na podłogę z brzękiem upadł pierścionek i potoczył się przez pokój. Lestrade podniósł go i wpatrywał się w niego zdumionymi oczyma.

- Była tu jakaś kobieta! - zawołał. - To kobieca obrączka!

Mówiąc to, uniósł pierścionek na dłoni. Wszyscy stłoczyliśmy się wokół niego, przyglądając się temu znalezisku. Nie mogło być żadnych wątpliwości, że ta wykonana z czystego złota obrączka zdobiła kiedyś palec panny młodej.

- To komplikuje sprawę - rzekł Gregson. - A Bóg wie, że już i tak była skomplikowana.

- Jest pan pewien, że to jej nie upraszcza? - spytał Holmes. - Ale wpatrując się w nią, niczego się nie dowiemy. Co znaleźliście u niego w kieszeniach?

- Tu mamy wszystko - powiedział Gregson, wskazując na stertę przedmiotów chaotycznie rzuconych na jeden z dolnych stopni schodów. - Złoty zegarek od Barrauda w Londynie nr 97163, złoty łańcuszek do zegarka, bardzo ciężki i solidny, złoty pierścień z masońskimi symbolami, złota szpilka do krawata w kształcie głowy buldoga z rubinowymi oczami, skórzany pokrowiec z wizytówkami Enocha J. Drebbera z Cleveland, co odpowiada inicjałom E.J.D. wyhaftowanym na koszuli i bieliźnie. Nie miał przy sobie portfela, ale w kieszeniach było trochę pieniędzy, dokładnie siedem funtów i trzynaście pensów. Wydanie kieszonkowe Dekameronu Boccaccia, podpisane nazwiskiem „Joseph Stangerson” na pierwszej stronie i dwa listy: jeden do E.J. Drebbera, a drugi do Josepha Stangersona.

- Na jaki adres?

- Giełda Amerykańska, Strand. Do odbioru na wezwanie. Oba przesłano z kompanii „Guion”, obsługującej parowce; dotyczą wypłynięcia ich statku z Liverpoolu. To jasne, że ten nieszczęśnik miał zamiar wracać do Nowego Jorku.

- Dowiadywał się pan czegoś na temat tego Stangersona?

- Zrobiłem to natychmiast, sir - rzekł Gregson. - Rozesłałem ogłoszenia do wszystkich gazet, jeden z moich ludzi udał się do budynku Giełdy Amerykańskiej, ale jeszcze nie wrócił.

- Kontaktował się pan z Cleveland?

- Wysłaliśmy telegram dziś rano.

- Jak on brzmiał?

- Zawiadomiliśmy o zdarzeniu i poprosiliśmy o jakiekolwiek informacje, które mogłyby nam pomóc.

- Nie zapytał pan o szczegóły żadnej z kwestii, które wydawały się panu kluczowe?

- Pytałem o Stangersona.

- I nic więcej? Czyżby nie było żadnych innych okoliczności związanych z tą sprawą? Zamierza pan wysłać kolejny telegram?

- Zapytałem o wszystko, co uważałem za niezbędne - rzekł Gregson urażonym tonem.

Sherlock Holmes parsknął cicho i właśnie miał wygłosić jakąś uwagę, gdy Lestrade, który

był w pokoju, podczas gdy my prowadziliśmy tę rozmowę w korytarzu, znów pojawił się na scenie, zacierając ręce, dumny jak paw i bardzo z siebie zadowolony.

- Panie Gregson - obwieścił - właśnie dokonałem odkrycia o wielkim znaczeniu. Gdybym nie zbadał dokładnie ścian, przeoczylibyśmy coś bardzo ważnego.

Kiedy to mówił, jego oczy błyszczały, a głos był pełen tryumfu, bo udało mu się właśnie zdobyć punkt przewagi nad swoim kolegą po fachu.

- Chodźcie tutaj, panowie - powiedział, energicznie zawracając do pokoju, w którym atmosfera wyraźnie się poprawiła, odkąd wyniesiono stamtąd ciało. - A teraz stańcie tutaj! -Skrzesał o but zapałkę, uniósł ją i przysunął do ściany. - Spójrzcie tylko na to! - rzekł dumnie.

Wspominałem już, że w niektórych miejscach tapeta całymi pasmami odkleiła się od ściany. W tym kącie pokoju też odpadł spory jej kawałek, obnażając żółty kwadrat szorstkiego tynku. Na tej wolnej przestrzeni nabazgrano krwią jedno tylko słowo:

RACHE

- I co o tym sądzicie? - zawołał detektyw tonem kuglarza zachwalającego swe występy. -Przeoczono to dlatego, że napis był w najciemniejszym kącie pokoju i nikt nie wpadł na pomysł, by tu zajrzeć. Morderca (którym mogła być także kobieta) napisał to własną krwią. Proszę zwrócić uwagę na te zacieki, tam, gdzie krew spłynęła po ścianie. Tak czy inaczej wyklucza to samobójstwo. A czemu morderca wybrał właśnie ten kąt? Powiem wam! Spójrzcie, panowie, na tę świeczkę nad kominkiem. Wtedy się paliła, i wówczas ten kąt pokoju był najjaśniejszym, a nie najciemniejszym fragmentem ściany.

- No dobrze, ale skoro już pan znalazł ten napis, to niech nam pan powie, co on oznacza -odezwał się Gregson kpiącym tonem.

- Oznacza? Cóż, oznacza to, że ten, kto to pisał, chciał napisać imię Rachel, ale coś mu przerwało, zanim zdążył dokończyć. Zapamiętajcie sobie moje słowa. Kiedy ta sprawa dobiegnie końca, przekonamy się, że kobieta o imieniu Rachel odegrała w niej istotną rolę. A pan z czego się śmieje, panie Holmes? Może jest pan bystry i inteligentny, ale koniec końców to stary wyga okazał się tym razem najlepszy.

- Doprawdy, bardzo przepraszam! - rzekł mój przyjaciel, który najwyraźniej zirytował niskiego policjanta swoim głośnym wybuchem śmiechu. - Z całą pewnością trzeba przyznać, że pan pierwszy znalazł ten napis, i jak pan mówi, wszystko wskazuje na to, że nakreślił go drugi uczestnik tajemniczych wydarzeń, które rozegrały się tu ubiegłej nocy. Nie miałem jeszcze czasu, by zbadać cały pokój, ale za pańskim pozwoleniem, chciałbym zrobić to teraz.

Mówiąc to, wyciągnął z kieszeni miarkę i dużą lupę. Trzymając te dwa przyrządy, zaczął bezgłośnie obchodzić całe pomieszczenie, czasem się zatrzymując, klękając, raz nawet położył się płasko na brzuchu. Był tak pochłonięty tym, co robił, że wydawało się, iż zapomniał o naszym istnieniu. Przez cały czas szeptał coś pod nosem, pokrzykiwał, pogwizdywał i wydawał z siebie sugestywne odgłosy zachęty lub zadowolenia. Gdy go tak obserwowałem, nie mogłem się oprzeć wrażeniu, że przypomina mi rasowego i dobrze wyszkolonego psa myśliwskiego, który biega tam i z powrotem po zaroślach, skomląc niecierpliwie, póki nie odnajdzie zgubionego tropu. Kontynuował swe poszukiwania przez dwadzieścia minut, mierząc z pedantyczną starannością odległość pomiędzy śladami, które dla mnie były zupełnie niewidoczne, i od czasu do czasu, w równie niezrozumiałym celu, przykładając miarkę do ściany. W jednym miejscu pieczołowicie zebrał z podłogi odrobinę szarego kurzu i włożył go do koperty. Wreszcie obejrzał przez lupę słowo napisane na ścianie, wpatrując się szczegółowo w każdą literę po kolei. Kiedy już skończył, wydawał się być usatysfakcjonowany, bo schował miarkę i lupę do kieszeni.

- Powiadają, że geniusz polega na nieskończonych zdolnościach do podejmowania wysiłku - zauważył z uśmiechem. - To wyjątkowo kiepska definicja, jednak pasuje do pracy detektywa.

Gregson i Lestrade spoglądali na poczynania detektywa-amatora ze znacznym zaciekawieniem i odrobiną pogardy. Najwyraźniej nie zdawali sobie sprawy z tego (a co ja zacząłem już sobie uświadamiać), że nawet najdrobniejsze poczynania Sherlocka Holmesa zawsze prowadzą ku jakiemuś określonemu celowi.

- I co pan o tym sądzi, sir? - spytali obaj.

- Panowie, pozbawiłbym was zasług, jakie mogą wam przypaść za rozwiązanie tej sprawy, gdybym wam podpowiadał - zauważył mój przyjaciel. - Radzicie sobie, panowie, tak świetnie, że byłoby wielkim nietaktem, gdyby ktoś wam przeszkadzał w dochodzeniu - jego głos wręcz ociekał sarkazmem. - Jeśli powiadomicie mnie, panowie, jak posuwa się śledztwo, z radością pomogę wam w miarę swych możliwości. Tymczasem chciałbym porozmawiać z konstablem, który odnalazł ciało. Możecie mi podać jego nazwisko i adres?

Lestrade zajrzał do swego notesu.

- John Rance. Obecnie jest po służbie. Znajdzie go pan przy Audley Court pod numerem 46, przy Kennington Park Gate.

Holmes zanotował sobie adres.

- Chodź, doktorze - powiedział. - Udamy się tam i zajrzymy do niego.

Zwracając się do dwóch detektywów, dodał:

- Zdradzę wam, panowie, jedną rzecz, która może wam dopomóc w tej sprawie. Popełniono morderstwo. Sprawcą był wysoki, mierzący ponad sześć stóp mężczyzna w kwiecie wieku. Miał dość małe stopy jak na swój wzrost i masywne buty z kwadratowymi noskami. Palił cygaro marki „Trichinopoly”. Przyjechał tutaj ze swoją ofiarą dorożką, którą ciągnął koń podkuty trzema starymi podkowami i jedną nową na prawej przedniej nodze. Morderca najprawdopodobniej miał rumianą twarz i wyjątkowo długie paznokcie u palców prawej ręki. To tylko garstka wskazówek, ale być może one przydadzą się panom.

Lestrade i Gregson spojrzeli po sobie z uśmiechem niedowierzania.

- Skoro ten człowiek został zamordowany, to w jaki sposób? - spytał pierwszy detektyw.

- Trucizna - rzekł lakonicznie Sherlock Holmes i energicznie skierował się w stronę wyjścia. - Jeszcze jedno, Lestrade - dodał, odwracając się w drzwiach. - „Rache” oznacza po niemiecku „zemsta”, więc niech pan nie traci czasu, szukając panny Rachel.

Rzuciwszy tę uwagę na odchodnym, wyszedł, pozostawiając dwóch rywali patrzących za nim ogłupiałym wzrokiem.

Rozdział czwarty





Co miał do powiedzenia John Rance





Gdy opuszczaliśmy dom numer 3 przy Lauriston Gardens, była godzina pierwsza. Sherlock Holmes zabrał mnie ze sobą do najbliższego biura telegraficznego, skąd nadał długi telegram. Następnie przywołał dorożkę i kazał woźnicy zawieźć nas pod adres podany przez Lestrade’a.

- Nic nie może się równać z informacjami z pierwszej ręki - zauważył. - Tak naprawdę mam już swoje zdanie o tej sprawie, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby dowiedzieć się wszystkiego, co możliwe.

- Zdumiewasz mnie, Holmesie - powiedziałem. - A jeśli chodzi o wszystkie te szczegóły, które im podałeś, to przecież nie możesz być ich aż tak pewien. Zgrywałeś się przed nimi?

- Nie ma tu miejsca na żaden błąd - odparł. - Pierwszą rzeczą, jaką zauważyłem po przybyciu do tamtego domu, były dwie koleiny, jakie dorożka pozostawiła przy krawężniku. Przez cały tydzień aż do ubiegłej nocy nie padało, a więc koła, które pozostawiły tak głębokie ślady, musiały przejechać tamtędy właśnie ubiegłej nocy. Były też odciski końskich kopyt, przy czym zarys jednego z nich był o wiele wyraźniejszy niż pozostałych trzech, co wskazywało na nową podkowę. Ponieważ dorożka przyjechała, gdy już zaczął padać deszcz, a nie było jej tam rano, jak potwierdził Gregson, oznacza to, że musiała tam być w nocy i że to właśnie tą dorożką przyjechali ci dwaj osobnicy.

- Wydaje się to dość proste - powiedziałem. - Ale skąd wiedziałeś, jakiego wzrostu był ten drugi?

- No cóż, w dziewięciu przypadkach na dziesięć wzrost człowieka można określić na podstawie długości jego kroku. Oblicza się to bardzo prosto, ale nie ma sensu, żebym zanudzał cię liczbami. Widziałem ślady kroków tego człowieka, zarówno odciśnięte w glinie na zewnątrz, jak i w kurzu wewnątrz mieszkania. Później udało mi się znaleźć sposób, aby sprawdzić moje obliczenia. Gdy człowiek pisze coś na ścianie, instynktownie robi to mniej więcej na poziomie swoich oczu. To słowo zostało napisane na wysokości trochę ponad sześć stóp nad ziemią. Jak widzisz, to było dziecinnie proste.

- A jego wiek? - spytałem.

- Cóż, jeśli człowiek bez najmniejszego wysiłku jest w stanie stawiać kroki mierzące cztery i pół stopy, to nie może być zniedołężniałym starcem. Taka była właśnie szerokość kałuży na ścieżce w ogrodzie, nad którą najwyraźniej przechodził. Ten w butach z lakierowanej skóry obszedł ją, ale ten w butach z kwadratowymi noskami przeskoczył kałużę. Nie ma w tym nic tajemniczego. Po prostu stosuję w praktyce kilka metod obserwacji i dedukcji, o których pisałem w artykule. Czy coś jeszcze nie daje ci spokoju?

- Jego paznokcie i cygaro marki „Trichinopoly” - podsunąłem.

- Wysoki mężczyzna napisał to słowo na ścianie swoim palcem wskazującym, umoczonym we krwi. Dzięki lupie udało mi się zaobserwować, że lekko zarysował przy tym tynk, co nie miałoby miejsca, gdyby miał krótko obcięte paznokcie. Zebrałem też odrobinę popiołu, która spadła na podłogę. Był ciemny i puszysty, a taki właśnie popiół powstaje wyłącznie z cygara „Trichinopoly”. Przeprowadziłem specjalne badania popiołu pochodzącego z różnych cygar. Tak naprawdę to napisałem o tym nawet monografię. Mogę się pochwalić, że jednym spojrzeniem potrafię odróżnić popiół powstający po spaleniu cygara każdej znanej marki lub też po wypaleniu tytoniu fajkowego. To właśnie takimi umiejętnościami różni się uzdolniony detektyw od ludzi typu Gregsona i Lestrade’a.

- A ta rumiana twarz? - spytałem.

- Ach, to już była bardziej ambitna hipoteza. Niemniej nie wątpię, że miałem rację. Ale proszę, nie pytaj mnie o to teraz, na tym etapie śledztwa.

Potarłem ręką czoło.

- W głowie mi się kręci - powiedziałem. - Im więcej się o tym myśli, tym bardziej tajemnicza robi się cała sprawa. W jaki sposób tych dwóch mężczyzn, o ile obaj byli mężczyznami, dostało się do pustego budynku? Co się stało z dorożkarzem, który ich przywiózł? W jaki sposób można zmusić drugiego człowieka, żeby zażył truciznę? Skąd się wzięła krew? Co chciał osiągnąć morderca, skoro nie był to rabunek? Jak tam trafiła kobieca obrączka? A co najważniejsze, dlaczego ten drugi miałby napisać na ścianie niemieckie słowo Rache, nim się stamtąd ulotnił? Muszę przyznać, że nie zdołam w żaden sposób pogodzić tych faktów.

Mój towarzysz uśmiechnął się z aprobatą.

- Zwięźle i trafnie opisałeś problemy dotyczące tej sprawy - powiedział. - Wiele jej aspektów wciąż pozostaje niejasnych, ale doszedłem już do pewnych wniosków odnośnie głównych faktów. Co do znaleziska biednego Lestrade’a, był to po prostu taki fortel, mający podsunąć policji błędny trop. Miało to sugerować jakieś związki z socjalizmem i tajnymi stowarzyszeniami. Nie zrobił tego jednak żaden Niemiec. Jak zauważyłeś „a” próbowano napisać gotykiem. Prawdziwy Niemiec napisałby bez zastanowienia łacińskie „a”, możemy więc spokojnie uznać, że zrobił to niezręczny naśladowca, który po prostu przesadził. Miało to na celu zmylenie policji i skierowanie śledztwa na ślepy tor. Ale nie powiem ci teraz więcej o tej sprawie, doktorze. Jak wiesz, sztukmistrz nie zostanie nagrodzony brawami, jeśli wyjaśni, na czym polega jego sztuczka, i jeżeli ujawnię ci zbyt wiele tajników moich metod pracy, dojdziesz do wniosku, że koniec końców jestem zupełnie zwyczajnym człowiekiem.

- Nigdy nie dojdę do takiego wniosku - odparłem. - Tak bardzo zbliżyłeś wykrywanie przestępstw do nauk ścisłych, jak chyba jeszcze nikt przed tobą!

Moje słowa i powaga, z jaką je wypowiedziałem, musiały sprawić przyjemność mojemu towarzyszowi, bo jego twarz oblała się rumieńcem. Zdążyłem już zauważyć, że jest wrażliwy na pochlebstwa odnoszące się do jego umiejętności, podobnie jak dziewczyna czuła na komplementy dotyczące jej urody.

- Powiem ci jeszcze jedno - rzekł. - Buty z lakierowanej skóry i Kwadratowe noski przyjechały tą samą dorożką, a potem razem, w zgodzie, przeszły ścieżką do domu. Najprawdopodobniej szły ramię w ramię. Potem, gdy już weszły do środka, chodziły tam i z powrotem po pokoju. A ściślej rzecz biorąc, Lakierki stały w jednym miejscu, a Kwadratowe noski przemierzały pokój.

Wszystko to byłem w stanie wyczytać ze śladów pozostawionych w kurzu pokrywającym podłogę. Stwierdziłem również, że chodząc tak po pokoju, ten człowiek coraz bardziej ekscytował się, stawiając dłuższe kroki. Przez cały ten czas coś mówił i bez wątpienia nakręcił się do takiego stopnia, że wpadł we wściekłość. Właśnie wtedy doszło do tragedii. Teraz powiedziałem ci już wszystko, co sam wiem, cała reszta to czyste domysły i przypuszczenia, które mają jednak solidną podstawę. Musimy się spieszyć, bo zamierzam wybrać się na koncert Norman Nerudy dziś po południu.

Rozmowa ta miała miejsce, gdy nasza dorożka toczyła się przez obskurne uliczki i ponure zakamarki miasta. W najbardziej odrażającej i posępnej z nich nasz woźnica zatrzymał pojazd.

- Jesteśmy przy Audley Court - powiedział, wskazując na wąską szczelinę w równej linii szarych cegieł. - Zaczekam tu na panów.

Audley Court nie było atrakcyjnym miejscem. Wąskie przejście doprowadziło nas do kwadratowego dziedzińca wyłożonego płytami chodnikowymi. Wokół wznosiły się brzydkie budynki. Minęliśmy grupki brudnych dzieci oraz suszące się spłowiałe pranie i dotarliśmy pod numer 46. Drzwi ozdobione były małą mosiężną tabliczką z wygrawerowanym na niej nazwiskiem Rance. Dowiedzieliśmy się, że konstabl śpi; wprowadzono nas do małego saloniku, gdzie czekaliśmy, aż do nas wyjdzie.

Zjawił się wkrótce, był rozdrażniony jak człowiek wybudzony właśnie ze snu.

- Składałem już raport na posterunku - powiedział.

Holmes wyjął z kieszeni pół suwerena i w zamyśleniu bawił się monetą.

- Pomyśleliśmy sobie, że z chęcią wysłuchalibyśmy tego bezpośrednio od pana -powiedział.

- Ależ z przyjemnością opowiem wszystko, co wiem - odparł policjant z oczyma utkwionymi w mały złoty krążek.

- Niech nam pan po prostu opowie po swojemu o wszystkim, co się tam wydarzyło.

Rance usiadł na sofie wypchanej końskim włosiem i zmarszczył brwi jak ktoś, kto za nic

nie chciałby pominąć żadnego szczegółu.

- Opowiem od początku, jak było - rzekł. - Miałem zmianę od dziesiątej wieczorem do szóstej rano. O jedenastej była bójka w gospodzie „Pod Białym Jeleniem”, ale poza tym wszędzie był spokój. Podczas obchodu o pierwszej w nocy, kiedy zaczęło padać, spotkałem Harry’ego Murchera, tego, który patroluje Holland Grove. Stanęliśmy sobie na rogu Henrietta Street i trochę pogadaliśmy. Wtedy, a była chyba druga albo trochę później, pomyślałem, że się rozejrzę i sprawdzę, czy na Brixton Road jest spokój. Było tam paskudnie brudno i pusto. Przez całą drogę nie widziałem żywej duszy, no, minęły mnie jedna czy może dwie dorożki. Szedłem tak, myśląc, że przydałaby mi się teraz szklaneczka gorącego dżinu, gdy nagle spostrzegłem kątem oka światło w oknie. Wiedziałem, że te dwa domy przy Lauriston Gardens stoją puste, bo ich właściciel nie chce naprawić kanalizacji, chociaż ostatni lokator, który tam mieszkał, umarł na tyfus. Dlatego zamurowało mnie, gdy zobaczyłem światło w oknie pustego domu; podejrzewałem, że coś jest nie tak. Kiedy dotarłem do drzwi.

- Zatrzymał się pan, a następnie cofnął do ogrodowej furtki - wtrącił mój towarzysz. -Po co pan to zrobił?

Rance wzdrygnął się gwałtownie i z bezgranicznym zdumieniem na twarzy wpatrywał się w Sherlocka Holmesa.

- No. To prawda, sir - powiedział. - Chociaż diabli wiedzą, skąd pan to wie. Cóż, gdy

podszedłem do drzwi, było tam tak pusto, i czułem się taki samotny, że pomyślałem sobie, jak by to było dobrze, gdyby ktoś był ze mną. Nie boję się niczego w świecie żywych. Ale tak jakoś przyszło mi do głowy, że może ten, co umarł na tyfus, przyszedł obejrzeć kanalizację, która go zabiła. Na tę myśl zrobiło mi się nieswojo, więc wróciłem do furtki, żeby sprawdzić, czy nie

widać może latarni Murchera. Ale nie było śladu ani jego, ani kogokolwiek innego.

- Nie było nikogo na ulicy?

- Ani żywej duszy, sir. Nawet psa z kulawą nogą. Wówczas wziąłem się w garść, wróciłem i pchnąłem drzwi. W środku nie było nikogo. Poszedłem więc do tego pokoju, gdzie paliło się światło. Na kominku płonęła świeczka, czerwona świeczka, i w jej świetle zobaczyłem.

- Tak, wiem, co pan zobaczył. Kilka razy obszedł pan pokój, uklęknął przy zwłokach, potem spróbował otworzyć kuchenne drzwi, a później...

John Rance skoczył na równe nogi z przerażoną twarzą, patrząc na nas podejrzliwie.

- Gdzie się pan schował, że pan to wszystko widział? - zawołał. - Coś mi się wydaje,

że wie pan o wiele więcej, niż powinien!

Holmes roześmiał się i rzucił na stół swoją wizytówkę.

- Niech pan mnie przypadkiem nie aresztuje za dokonanie morderstwa - powiedział. -Nie jestem wilkiem, tylko jednym z ogarów. Pan Gregson lub pan Lestrade mogą to potwierdzić. Ale proszę mówić dalej, co pan zrobił potem?

Rance ponownie usiadł, ale jego twarz zachowała wyraz zdumienia.

- Wróciłem do furtki i dałem sygnał gwizdkiem. Wtedy przybiegł Murcher, a z nim dwóch innych policjantów.

- Czy ulica była wtedy pusta?

- No. można tak powiedzieć.

- Co pan ma na myśli?

Twarz konstabla rozjaśniła się w uśmiechu.

- Wielu pijaków widziałem już w życiu - powiedział - ale nigdy kogoś tak zalanego w trupa jak ten gość. Kiedy wyszedłem, był przy furtce, opierał się o barierkę i na całe gardło śpiewał o jakichś sztandarach i Kolumbach czy coś w tym stylu.

- Co to był za człowiek? - spytał Sherlock Holmes.

Wydawało się, że John Rance był nieco poirytowany tym pytaniem.

- No. To był potwornie pijany człowiek. Pewnie zabralibyśmy go na posterunek, gdybyśmy nie mieli tyle roboty.

- A jego twarz, ubiór? Nic pan nie zauważył?! - wtrącił niecierpliwie Holmes.

- Oczywiście że zauważyłem, bo gdy tak się słaniał na nogach, musieliśmy go z Murcherem podtrzymywać. No, w każdym razie, wielkie było z niego chłopisko z czerwoną gębą owiniętą jakąś chustą czy szalem.

- Wystarczy! - zawołał Holmes. - I co się z nim stało?

- I tak mieliśmy mnóstwo roboty na głowie bez tego pijaka - rzekł urażonym tonem policjant. - Założę się, że w końcu znalazł jakoś drogę do domu.

- A jak był ubrany?

- W brązowy płaszcz.

- Miał w ręce bat?

- Bat? Nie.

- Musiał go zostawić - wymamrotał mój towarzysz. - Nie widział pan potem albo nie słyszał j akiej ś dorożki?

- Nie.

- Ma pan tutaj pół suwerena - rzekł Holmes, wstając i sięgając po kapelusz. - Obawiam się, Rance, że nigdy pan nie awansuje w policji. Powinien pan nosić głowę nie tylko dla ozdoby. Czasem wypadałoby jej używać. Mógł pan sobie ostatniej nocy zasłużyć na awans na sierżanta. Człowiek, którego miał pan w swoich rękach, dzierży klucz do całej tej tajemnicy, i to jego właśnie szukamy. Ach, nie ma sensu spierać się teraz o to! Mówię panu, że tak właśnie jest. Chodźmy już, doktorze.

Razem ruszyliśmy w stronę dorożki, pozostawiając naszego informatora z wyrazem niedowierzania na twarzy. Najwyraźniej czuł się dość nieswojo.

- Co za skończony głupiec! - rzekł gorzko Holmes, gdy jechaliśmy do swojego mieszkania. - Pomyśleć tylko, że miał takie niewyobrażalne szczęście i nie wykorzystał tego.

- Jeśli o mnie chodzi, to dalej nie wiem, co o tym wszystkim myśleć. To prawda, że opis tego człowieka pokrywa się z wyglądem drugiego osobnika zamieszanego w sprawę. Ale po co miałby wracać do tego domu, skoro już z niego wyszedł? Przestępcy tak nie robią.

- Po obrączkę, człowieku, po obrączkę! Po nią właśnie wracał. Jeśli nie będziemy mieli żadnego innego sposobu, żeby go schwytać, zawsze możemy spróbować użyć obrączki jako przynęty. Złapię go, doktorze. Postawiłbym zakład dwa do jednego, że go złapię. Muszę ci za to wszystko podziękować. Gdyby nie ty, może w ogóle bym tam nie pojechał i straciłbym najbardziej złożoną sprawę, na jaką się kiedykolwiek natknąłem. To niezwykłe studium zbrodni, jak sądzę. Studium w szkarłacie, prawda? Czemuż nie mielibyśmy użyć takiego artystycznego określenia. Mamy szkarłatną od krwi nić zbrodni, biegnącą przez bezbarwny kłębek życia, a naszym zadaniem jest ją odnaleźć, oddzielić od pozostałych i obnażyć każdy jej cal. Ale teraz chodźmy na lunch, a potem na koncert Norman Nerudy. Jej pasja i technika są wspaniałe! Jak brzmiał ten utwór Chopina, który tak świetnie gra? Tra-la-la-lira-lira-lej.

I już po chwili ten osobliwy łowca przestępców, rozparty wygodnie w dorożce, śpiewał jak skowronek. Ja zaś pogrążyłem się w zadumie nad złożonością ludzkiej natury.

Rozdział piąty





Nasze ogłoszenie sprowadza gościa





Poranna wyprawa okazała się zbyt wielkim obciążeniem dla mojego zdrowia, i po południu byłem bardzo zmęczony. Holmes poszedł na koncert, a ja spróbowałem przespać się parę godzin. Próba ta okazała się całkowicie bezowocna. Byłem zbyt podekscytowany wszystkim, co się wydarzyło, a w mojej głowie kłębiły się przedziwne domysły i przypuszczenia. Za każdym razem, gdy przymykałem oczy, widziałem wykrzywioną małpią twarz ofiary. Wywarła ona na mnie tak ponure i przygnębiające wrażenie, że trudno było nie odczuwać wdzięczności dla człowieka, który usunął go z tego świata. Jeżeli ludzkie rysy mogą świadczyć o czyichś słabościach, okrucieństwie i innych najgorszych cechach charakteru, to twarz Enocha J. Drebbera z Cleveland z całą pewnością była tego dowodem. Niemniej zdawałem sobie sprawę, że sprawiedliwości musi stać się zadość i że zdeprawowanie ofiary nie jest w oczach prawa okolicznością łagodzącą.

Im więcej o tym wszystkim myślałem, tym bardziej niezwykła wydawała mi się hipoteza mojego towarzysza, jakoby człowiek ten został otruty. Pamiętałem, jak Holmes pochylił się, by powąchać jego usta, i nie wątpiłem, że odkrył coś, co nasunęło mu właśnie ten pomysł. Ale cóż innego, jeśli nie trucizna, mogłoby spowodować śmierć tego człowieka, skoro na jego ciele nie było żadnych ran ani śladów duszenia? Z drugiej jednak strony, czyja krew tak gęsto i obficie zachlapała podłogę? Nie było żadnych śladów walki, a ofiara nie miała przy sobie żadnej broni, którą mogłaby ranić swego napastnika. Czułem, że dopóki te pytania pozostaną bez odpowiedzi, nie będzie łatwo zasnąć ani mnie, ani Holmesowi. Jego spokojne, pewne siebie zachowanie przekonało mnie, że sformułował już jakąś teorię wyjaśniającą wszystkie znane fakty, choć w tym momencie nie miałem zielonego pojęcia, jaka to była teoria.

Wrócił do domu bardzo późno. Tak późno, że wiedziałem, iż koncert nie mógł się aż tak bardzo przeciągnąć. Nim się pojawił, podano kolację.

- To było cudowne - powiedział, siadając przy stole. - Pamiętasz, co mówił Darwin o muzyce? Twierdził, że ludzkość nauczyła się tworzyć muzykę i doceniać ją jeszcze na długo przedtem, nim zyskała zdolność mówienia. Może dlatego wywiera na nas tak istotny wpływ? Wciąż mamy w duszach niejasne wspomnienia tych pradawnych czasów, gdy świat był jeszcze młody.

- To dość oryginalne podejście - zauważyłem.

- Nasze podejście powinno obejmować naturę ludzkich odczuć, skoro próbujemy je interpretować - odparł. - Ale co się stało? Wyglądasz trochę nieswojo. Ta sprawa z Brixton Road chyba wytrąciła cię trochę z równowagi.

- Prawdę mówiąc, tak - odparłem. - Po tym, co przeżyłem w Afganistanie, powinienem być twardszy. Widziałem moich towarzyszy rozszarpywanych na kawałki pod Maiwand i wtedy jakoś nie traciłem panowania nad sobą.

- Potrafię to zrozumieć. Tutaj mamy do czynienia z tajemnicą, która pobudza wyobraźnię. Tam, gdzie nie ma wyobraźni, nie ma strachu. Widziałeś wieczorną gazetę?

- Nie.

- Dość dobrze zrelacjonowano w niej fakty dotyczące tej sprawy. Nie ma jednak żadnej wzmianki o tym, że wówczas, gdy podnoszono ofiarę, na podłogę spadła kobieca obrączka. I bardzo dobrze.

- Dlaczego?

- Spójrz tylko na to ogłoszenie - odparł. - Dziś rano, kiedy wstąpiliśmy do biura telegraficznego, wysłałem je do wszystkich gazet.

Rzucił mi na stół gazetę, a ja spojrzałem na szpaltę, którą mi wskazał. Było to pierwsze ogłoszenie w rubryce „Znaleziono”. Oto jego treść:

Dziś rano przy Brixton Road między gospodą „Pod Białym Jeleniem ” a Holland Grove znaleziono gładką złotą obrączkę. Proszę zgłaszać się do doktora Watsona, Baker Street 221b, między ósmą a dziewiątą dziś wieczorem.

- Wybacz, że posłużyłem się twoim nazwiskiem - powiedział. - Gdybym podał moje własne, któryś z tych cymbałów ze Scotland Yardu mógłby to zobaczyć i zapragnąć przeszkodzić nam.

- W porządku, nic się nie stało - odparłem. - Ale nawet zakładając, że ktoś się zgłosi, nie mam przecież tej obrączki.

- Ależ owszem, masz! - odparł, podając mi złoty krążek. - Powinna się świetnie nadawać. To niemal wierna kopia.

- A jak sądzisz, kto odpowie na to ogłoszenie?

- No jak to! Mężczyzna w brązowym płaszczu. Nasz rumiany przyjaciel w butach z kwadratowymi noskami. Nawet jeśli sam się po nią nie zjawi, wyśle jakiegoś wspólnika.

- Nie uzna, że to zbyt niebezpieczne?

- Ależ bynajmniej. Jeśli właściwie widzę tę sprawę, a mam wszelkie powody, by wierzyć, że tak właśnie jest, ten człowiek wolałby zaryzykować wszystkim, niż utracić tę obrączkę. Tak jak się tego domyślam, musiał ją upuścić, gdy pochylał się nad ciałem Drebbera, i wówczas nie zauważył tego. Po wyjściu z domu odkrył jej brak i pospiesznie wrócił, przekonał się jednak, że na miejscu była już policja, i to za sprawą jego własnego błędu, polegającego na tym, że nie zgasił świecy. Musiał więc udawać pijanego, by nie wzbudzić podejrzeń, które mogły się zrodzić, gdy pojawił się przy furtce. A teraz postaw się na miejscu tego człowieka. Gdy przemyślał przebieg zajścia, musiało mu przyjść do głowy, że być może zgubił tę obrączkę już na ulicy, po wyjściu z domu. I co by wtedy zrobił? Na pewno niecierpliwie czekałby na wieczorne gazety w nadziei, że znajdzie swoją zgubę w rubryce rzeczy znalezionych. Oczywiście informacja o tym wpadłaby mu w oko. Byłby niezmiernie uradowany. Czemuż miałby się obawiać jakiejś pułapki? Nie powinien mieć żadnych powodów, by podejrzewać, że odnalezienie obrączki może mieć związek z tym morderstwem. Na pewno przyjdzie. Zjawi się tu w ciągu godziny.

- A potem? - spytałem.

- Och, potem możesz mi go zostawić. Już ja sobie z nim poradzę. Masz jakąś broń?

- Mam stary służbowy rewolwer i parę naboi.

- To lepiej go wyczyść i naładuj. Ten człowiek to desperat, i choć liczę na to, że go zaskoczę, równie dobrze może być gotów na wszystko.

Poszedłem do mojej sypialni i zrobiłem tak, jak mi radził. Gdy wróciłem z bronią, stół był już uprzątnięty, a Holmesa pochłonęło jego ulubione zajęcie - rzępolił na swoich skrzypcach.

- Wiemy o tej sprawie coraz więcej - rzekł, gdy wszedłem. - Właśnie dostałem odpowiedź na mój telegram do Ameryki. Słusznie oceniłem tę sprawę.

- To znaczy? - spytałem skwapliwie.

- Przydałyby mi się nowe struny do skrzypiec - zauważył. - Włóż swój rewolwer do kieszeni. Kiedy zjawi się ten człowiek, rozmawiaj z nim jakby nigdy nic. Resztę pozostaw mnie. I nie przyglądaj mu się zbyt badawczo, bo możesz go spłoszyć.

- Jest ósma - powiedziałem, zerkając na zegarek.

- Tak. Prawdopodobnie pojawi się tu za parę minut. Uchyl lekko drzwi. Tak, wystarczy. A teraz przełóż klucz na wewnętrzną stronę. Dziękuję! Spójrz, jaką dziwną starą książkę znalazłem wczoraj na straganie! De Jure inter Gentes, wydana po łacinie w 1642 roku w Liege. Król Karol wciąż jeszcze miał głowę na karku, gdy ten mały tomik w brązowej oprawie

opuszczał drukarnię.

- Kto był wydawcą?

- Niejaki Philippe de Croy, kimkolwiek on był. Na pierwszej stronie widnieje inskrypcja napisana bardzo wyblakłym już atramentem: „Ex libris Guliolmi Whyte”. Zastanawiam się, kim był ten William Whyte. Przypuszczam, że jakimś siedemnastowiecznym pragmatycznym prawnikiem. Jego styl cechuje typowa dla prawników maniera. Ale oto i nasz człowiek, jak sądzę.

Gdy wypowiadał te słowa, rozległ się ostry dźwięk dzwonka. Sherlock Holmes spokojnie wstał i przesunął swoje krzesło w kierunku drzwi. Usłyszeliśmy kroki służącej przechodzącej przez korytarz, a następnie zgrzyt zasuwy przy drzwiach.

- Czy mieszka tutaj doktor Watson? - spytał wyraźny, dość ostry głos.

Nie byliśmy w stanie usłyszeć odpowiedzi służącej, dobiegł do nas dźwięk zamykanych drzwi, ktoś zaczął wchodzić po schodach. Kroki były niepewne, tak jakby idący powłóczył nogami. Gdy mój towarzysz je usłyszał, na jego twarzy na moment pojawił się wyraz zaskoczenia. Człowiek zmierzał teraz wolno korytarzem w naszą stronę, następnie rozległo się nieśmiałe pukanie do drzwi.

- Proszę wejść! - zawołałem.

Zamiast silnego mężczyzny, którego się spodziewaliśmy, kuśtykając, weszła do pokoju na moje zaproszenie bardzo stara pomarszczona kobieta. Wydawało się, że oślepił ją nagle blask światła. Dygnęła i przez chwilę stała niezdecydowana, mrugając zapuchniętymi oczami. Potem zaczęła niezdarnie szukać czegoś w kieszeni swymi nerwowymi drżącymi palcami. Spojrzałem na mojego towarzysza, lecz on wyglądał na tak zaskoczonego, że jedyne, co byłem w stanie zrobić, to spróbować zachować powagę.

Staruszka wyciągnęła wieczorną gazetę i wskazała na nasze ogłoszenie.

- To mnie tu sprowadziło, moi dobrzy panowie - powiedziała, znów dygając. - Złota obrączka z Brixton Road. Należy do mojej dziewczynki Sally, która wyszła za mąż zaledwie rok temu. Jej mąż jest stewardem na statku, i strach pomyśleć, co by powiedział, gdyby wrócił do domu i zobaczył, że Sally nie ma swej obrączki. Nawet nie chcę o tym myśleć! I tak przez większość czasu się wścieka, ale już najbardziej, jak się napije. Wczoraj wieczorem moja córeczka szła na plac.

- To jej obrączka? - spytałem.

- Bogu niech będą dzięki! - zawołała staruszka. - Sally będzie dziś wieczorem szczęśliwą kobietą! Tak, to ta obrączka.

- A pani gdzie mieszka? - dopytywałem się, sięgając po ołówek.

- Przy Duncan Street, Houndsditch, pod numerem 13. Szmat drogi stąd.

- Brixton Road nie leży między żadnym placem a Houndsditch! - odezwał się ostro Sherlock Holmes.

Starsza kobieta odwróciła się w jego stronę i bystro mu się przyjrzała swoimi małymi zaczerwienionymi oczkami.

- Ten dżentelmen prosił, żebym podała mój adres - odparła. - Sally wynajmuje mieszkanie przy Mayfield Place, w Peckham, pod numerem 3.

- A nazywa się pani...

- Nazywam się Sawyer. A moja córka nazywa się Dennis, po tym Tomie Dennisie, który się z nią ożenił. To bystry porządny chłop, dopóki jest na morzu, nie mają drugiego takiego stewarda jak on, ale gdy tylko zejdzie na ląd, w głowie mu tylko kobiety i bary.

- Oto pani obrączka, pani Sawyer - przerwałem jej, na znak dany mi przez mojego towarzysza. - Jak widzę, należy do pani córki, a ja bardzo się cieszę, mogąc ją zwrócić prawowitej właścicielce.

Błogosławiąc mnie i mamrocząc słowa wdzięczności, staruszka wepchnęła obrączkę do kieszeni i, powłócząc nogami, zeszła po schodach. W chwili gdy znikła, Sherlock Holmes skoczył na równe nogi i pędem pobiegł do swojego pokoju. Wrócił po kilku sekundach, odziany w długi wełniany płaszcz z apaszką na szyi.

- Będę ją śledził - rzucił pospiesznie. - Musi być jego wspólniczką i na pewno mnie do niego doprowadzi. Zaczekaj na mnie.

Ledwie drzwi w holu zdążyły się za nią zatrzasnąć, Holmes pędem zbiegł po schodach.

Widziałem ją przez okno, jak szła chwiejnym krokiem drugą stroną ulicy, Holmes zaś podążał w niewielkiej odległości za nią. Albo ta jego teoria jest błędna, pomyślałem sobie, albo też ta kobieta doprowadzi go teraz do istoty tajemnicy. Niepotrzebnie mnie nawet prosił, bym nie kładł się spać, póki nie wróci. Wiedziałem, że na pewno nie zasnę, póki się nie dowiem, jaki był efekt j ego wyprawy.

Gdy wyruszał, była prawie dziewiąta. Nie miałem pojęcia, jak długo go nie będzie, siedziałem więc, paląc fajkę i przerzucając strony Vie de Boheme Henri Murgera. Minęła dziesiąta; usłyszałem kroki służącej, udającej się na spoczynek. O jedenastej koło moich drzwi rozległy się bardziej dostojne kroki naszej gospodyni, która też zmierzała do swej sypialni. Dochodziła dwunasta, gdy wreszcie usłyszałem ostry dźwięk klucza przekręcanego w zamku. Już w chwili gdy wszedł, poznałem po jego twarzy, że mu się nie powiodło. Wyglądał tak, jakby sam nie był pewny swych odczuć. Najwyraźniej walczyło w nim rozbawienie z poczuciem rozczarowania, aż wreszcie to pierwsze wzięło górę, i wybuchnął szczerym śmiechem.

- Za nic w świecie nie chciałbym, żeby dowiedzieli się o tym ci ze Scotland Yardu -powiedział, opadając na krzesło. - Tak sobie z nich podkpiwałem, że teraz straciliby dla mnie cały szacunek. Ale mogę się teraz z tego śmiać, bo wiem, że koniec końców i tak postawię na swoim.

- Co się stało? - spytałem.

- Och, nie mam nic przeciwko temu, by opowiedzieć ci historię mojej porażki. Ta kobiecina przeszła kawałek drogi, a potem zaczęła utykać, i wyglądało na to, że rozbolały ją nogi. Wkrótce potem przystanęła i przywołała przejeżdżającą dorożkę. Zbliżyłem się do niej na tyle, by usłyszeć, jaki poda adres, ale niepotrzebnie się starałem. Wywrzeszczała go tak głośno, że było ją słychać na drugiej stronie ulicy: „Jedź pan do Houndsditch, na Duncan Street 13!”. Zaczęło to wyglądać na prawdziwą historię, i gdy zobaczyłem, że siedzi już w środku, sam wskoczyłem na tylny próg dorożki. To sztuka, którą każdy detektyw powinien opanować do perfekcji. Ruszyliśmy w drogę i nie zatrzymywaliśmy się, póki nie dotarliśmy na podaną przez nią ulicę. Nim zajechaliśmy pod drzwi, zeskoczyłem i spokojnym leniwym krokiem ruszyłem ulicą. Ujrzałem, że dorożka się zatrzymuje. Woźnica zeskoczył, i widziałem, jak otwiera drzwi. Stał tak, czekając, aż jego pasażerka wysiądzie. Nikt jednak nie wysiadł. Gdy się z nim zrównałem, zobaczyłem, że gorączkowo bada wnętrze pustej dorożki, wyrzucając z siebie najbardziej kwiecistą wiązankę przekleństw, jaką kiedykolwiek miałem okazję usłyszeć. Po jego pasażerce nie było nawet śladu, i obawiam się, że minie sporo czasu, nim odbierze od niej opłatę za przejazd, która mu się należy. Gdy zajrzałem pod numer 13, dowiedziałem się, że dom należy do szanowanego tapeciarza o nazwisku Keswick, i nikt tam nie słyszał o żadnych Sawyerach czy Dennisach.

- Nie chcesz chyba powiedzieć - zawołałem zdumiony - że ta roztrzęsiona słaba kobiecina potrafiła wydostać się z jadącej dorożki tak, że nie zauważyliście tego ani dorożkarz, ani ty!

- Cholera by ją wzięła, tę babę! - rzekł ostro Sherlock Holmes. - Sami zachowaliśmy się jak stare baby, bo daliśmy się nabrać. To musiał być młody mężczyzna, i oprócz tego, że był niezrównanym aktorem, musiał być też bardzo zwinny. To przebranie było po prostu niesamowite! Na pewno zorientował się, że jest śledzony, i skorzystał z okazji, by mnie zgubić. A to świadczy o tym, że człowiek, którego ścigamy, wcale nie jest takim samotnikiem, jak mi się wydawało. Najwyraźniej ma przyjaciół, którzy gotowi są podjąć dla niego spore ryzyko. Ale ja tu gadam. a ty, jak widzę, jesteś zmordowany. Posłuchaj lepiej mojej rady i idź się położyć.

Rzeczywiście byłem już bardzo znużony, uczyniłem więc tak, jak powiedział. Zostawiłem Holmesa siedzącego przy tlącym się na kominku ogniu i jeszcze długo w nocy słyszałem ciche melancholijne zawodzenie jego skrzypiec. Wiedziałem, że wciąż się zastanawia nad tym dziwnym problemem, który postanowił rozwiązać.

Rozdział szósty





Tobias Gregson pokazuje, na co go stać





Następnego dnia w gazetach pełno było relacji o „tajemnicy z Brixton”, jak zaczęto nazywać tę sprawę. W każdej z nich pojawiła się obszerna notatka, a w niektórych pisano o niej również we wstępnych artykułach. Znalazły się tam pewne informacje, które były dla mnie nowością. Wciąż jeszcze przechowuję liczne wycinki z prasy dotyczące tej sprawy. A oto treść niektórych z nich.

„Daily Telegraph” pisała, że w historii zbrodni długo trzeba by szukać tragedii związanej z dziwniejszymi okolicznościami. Niemieckie nazwisko ofiary, brak jakichkolwiek innych motywów, złowrogi napis na ścianie - wszystko to wskazywało, że zbrodnię popełnili jacyś uchodźcy polityczni i rewolucjoniści. W Ameryce istniało wiele organizacji socjalistycznych, i zamordowany bez wątpienia musiał pogwałcić ich niepisane prawa, w związku z czym wyśledzili i dopadli go ich emisariusze. Po swobodnych aluzjach do Femegericht, aqua tofana, karbonariuszy, markizy de Brinvilliers, teorii Darwina, prawa Malthusa oraz morderstw z Ratcliff Highway artykuł kończył się przestrogą dla rządu, by ten baczniej przyglądał się cudzoziemcom przybywającym do Anglii.

W „Standard” pojawił się komentarz, że tego rodzaju bezprawne akty przemocy zdarzają się zazwyczaj za rządów liberałów. Ich przyczyną jest podburzanie mas, prowadzące w konsekwencji do osłabienia wszelkiej władzy. Zamordowany był dżentelmenem z Ameryki, który od kilku dni przebywał w metropolii. Wynajmował pokój u madame Charpentier przy Torquay Terrace w Camberwell. W podróży towarzyszył mu jego prywatny sekretarz pan Joseph Stangerson. Obaj pożegnali się ze swą gospodynią we wtorek, czwartego bieżącego miesiąca, i udali się na Euston Station, deklarując wcześniej, że zamierzają zdążyć na ekspres do Liverpoolu. Następnie widziano ich razem na peronie. Nic więcej o nich nie wiadomo, aż do chwili, gdy odnaleziono ciało pana Drebbera w opuszczonym domu przy Brixton Road, wiele mil od Euston. W jaki sposób tam dotarł i dlaczego spotkał go ten los - to pytania, które wciąż pozostają bez odpowiedzi. Miejsce pobytu Stangersona jest nadal nieznane. Z przyjemnością natomiast odnotowujemy, że do rozwiązania tej sprawy przydzieleni zostali pan Lestrade i pan Gregson ze Scotland Yardu, co pozwala oczekiwać, iż ci słynni inspektorzy policji już wkrótce ją rozwiążą.

„Daily News” zauważała, iż przestępstwo to było zdecydowanie natury politycznej.

Za sprawą despotyzmu oraz nienawiści do liberałów, jakie cechują rządy niektórych państw europejskich, do naszych brzegów zawitało wielu ludzi, którzy byliby wspaniałymi obywatelami, gdyby nie wspomnienia tego, co przeszli. Wśród tych ludzi obowiązuje ścisły kodeks honorowy, a jego naruszenie karane jest śmiercią. Należy podjąć wszelkie próby, aby odnaleźć sekretarza Stangersona i zdobyć od niego szczegółowe informacje dotyczące życia zmarłego. Ogromnym krokiem naprzód w śledztwie było poznanie adresu domu, w którym wynajmował kwaterę. Efekt ten zawdzięczamy wyłącznie przenikliwości i energii pana Gregsona ze Scotland Yardu.

Przejrzeliśmy z Sherlockiem Holmesem te notatki podczas śniadania, i odniosłem wrażenie, że one szalenie go rozbawiły.

- Mówiłem ci, że bez względu na to, co się stanie, wszelkie zasługi przypadną na pewno Lestrade’owi i Gregsonowi.

- Zależy, jak sprawa się rozwinie.

- Och, daj spokój! To akurat nie ma najmniejszego znaczenia. Jeśli ten człowiek zostanie schwytany, będzie to efektem ich wysiłków, jeśli zaś ucieknie, stanie się to mimo ich wysiłków. Jak będzie orzeł, to ja wygrywam, a jak reszka, to ty przegrywasz. Niezależnie od tego co zrobią, i tak zawsze ich będzie na wierzchu. Un sot trouve toujours unplus sot qui l’admire.

- A to co, u licha! - zawołałem, bo w tej właśnie chwili usłyszałem tupot wielu kroków w korytarzu i na schodach, którym towarzyszyły głośne i niezadowolone krzyki naszej gospodyni.

- To wydział policji z Baker Street - rzekł z powagą mój towarzysz, a w chwili gdy wypowiadał te słowa, do pokoju wbiegło pół tuzina najbrudniejszych i najbardziej obszarpanych dzieciaków z ulicy, jakie kiedykolwiek widziałem.

- Baczność! - zawołał Holmes ostrym tonem, a sześciu małych brudnych obdartusów wyprężyło się, stając w szeregu niczym sześć posążków. - W przyszłości macie przysyłać tu na górę jedynie Wigginsa, żeby zdał mi raport, a reszta ma czekać na ulicy. Znaleźliście go, Wiggins?

- Nie, sir. Nie znaleźliśmy - odparł jeden z chłopaków.

- Nie liczyłem na to, że wam się uda. Musicie go dalej szukać, dopóki nie znajdziecie. Oto wasza zapłata - mówiąc to, wręczył każdemu z nich po szylingu. - A teraz zmiatajcie stąd i następnym razem wróćcie z lepszymi wiadomościami.

Machnął ręką, a oni potruchtali po schodach jak stado szczurów, i po chwili usłyszeliśmy

ich głośne wrzaski na ulicy.

- Każdy z tych małych urwisów potrafi lepiej pracować niż cały tuzin policjantów -zauważył Holmes. - Już na sam widok człowieka w mundurze ludziom zamykają się usta. Ci chłopcy mogą wejść dosłownie wszędzie i usłyszeć wszystko. Są też niesamowicie bystrzy, trzeba tylko ukierunkować ich i wziąć w karby.

- Zatrudniasz ich w związku z tą sprawą z Brixton Road? - spytałem.

- Tak. Potrzebuję ustalić pewien fakt, ale to tylko kwestia czasu. O! Zaraz usłyszymy nowiny, i to ważne nowiny! Idzie tu właśnie Gregson, a jego twarz wyraża ogromne zadowolenie. Zmierza do nas, jestem pewien. Tak. Zatrzymał się. Oto i on!

Rozległo się uporczywe dzwonienie do drzwi; po kilku chwilach jasnowłosy detektyw wbiegł po schodach, przeskakując po trzy stopnie, i wpadł do naszego salonu.

- Mój drogi panie! - zawołał, ściskając rękę podaną mu z rezerwą przez Holmesa. -Może mi pan pogratulować! Rozwiązałem tę sprawę!

Na wyrazistej twarzy mego przyjaciela dostrzegłem cień niepokoju.

- To znaczy, jest pan na właściwym tropie? - spytał.

- Na właściwym tropie? Nie, sir, mamy już naszego człowieka pod kluczem!

- A jak się nazywa?

- Arthur Charpentier, podporucznik królewskiej marynarki - odparł z dumą Gregson, zacierając swoje pulchne dłonie i prężąc pierś.

Sherlock Holmes odetchnął z ulgą, odprężył się i uśmiechnął.

- Proszę usiąść i poczęstować się cygarem - powiedział. - Bardzo chcielibyśmy się dowiedzieć, jak się to panu udało. Napije się pan whisky z wodą?

- Bardzo chętnie - odparł detektyw. - Jestem zmęczony tym strasznym wysiłkiem, na jaki musiałem się zdobyć w ciągu ostatnich dni. Chodzi mi nie tyle o wysiłek fizyczny, ale przede wszystkim umysłowy. Na pewno pan to świetnie rozumie, panie Holmes, bo obaj pracujemy głową.

- Doprawdy, chyba za bardzo mi pan schlebia - odparł z powagą Holmes. - A teraz proszę mi opowiedzieć, w jaki sposób udało się panu osiągnąć tak wspaniały rezultat.

Detektyw rozsiadł się w fotelu i zadowolony z siebie zaciągnął się cygarem. Potem nagle uderzył dłonią w udo i zaczął się śmiać.

- Najzabawniejsze w tym wszystkim jest to - wykrzyknął - że ten głupiec Lestrade, który ma tak wysokie mniemanie o sobie, podążył fałszywym tropem! Próbuje znaleźć tego sekretarza, Stangersona, który miał tyle wspólnego ze zbrodnią, co nowo narodzone dziecko. Nie wątpię, że do tej pory na pewno go już złapał.

Ta myśl tak rozweseliła Gregsona, że śmiał się długo, aż się zakrztusił.

- A w jaki sposób wpadł pan na właściwy trop?

- Ach! Opowiem panu o tym. Oczywiście, doktorze Watson, musi to zostać wyłącznie między nami. Pierwsza trudność, którą musieliśmy pokonać, polegała na tym, by dowiedzieć się czegoś o przeszłości tego Amerykanina. Inni woleli czekać, aż pojawi się jakaś odpowiedź na ich ogłoszenia lub zjawi się ktoś, kto z własnej woli udzieli informacji. Ale Tobias Gregson działa inaczej! Pamięta pan ten cylinder, który leżał przy nieboszczyku?

- Tak - odparł Holmes. - Ze sklepu firmy John Underwood and Sons, Camberwell Road

129.

Gregson wyglądał na zawiedzionego.

- Nie miałem pojęcia, że pan to zauważył - powiedział. - Był pan tam?

- Nie.

- Ha! - zawołał z ulgą Gregson. - Nie powinno się lekceważyć nawet najmniejszej szansy, choćby wydawała się zupełnie nieistotna.

- Dla wielkiego umysłu nic nie jest nieistotne - oznajmił sentencjonalnie Holmes.

- Udałem się więc do Underwooda i spytałem go, czy sprzedali cylinder tego rozmiaru człowiekowi o takim wyglądzie. Przejrzał swoje księgi i od razu go znalazł. Przesłał ten cylinder niejakiemu panu Drebberowi, zamieszkałemu w pensjonacie pani Charpentier przy Torquay Terrace. W ten sposób zdobyłem jego adres.

- Mądrze! Bardzo mądrze. - wymruczał Sherlock Holmes.

- Następnie złożyłem wizytę madame Charpentier - ciągnął dalej detektyw.

Zastałem ją bardzo bladą i przygnębioną. W pokoju była również jej córka, dziewczyna niezwykłej urody. Miała zaczerwienione oczy, a gdy do niej mówiłem, usta jej drżały. Nie umknęło to mojej uwadze. Zacząłem wierzyć, że znalazłem trop. Zna pan to uczucie, panie Holmes, kiedy trafi się na właściwy ślad. Ten dreszczyk emocji!

- Czy słyszała pani o tajemniczej śmierci jej niedawnego lokatora, pana Enocha J. Drebbera z Cleveland? - spytałem.

Madame skinęła głową. Wyglądało na to, że nie jest w stanie wydobyć z siebie nawet słowa. Dziewczyna natomiast zalała się łzami. Stało się dla mnie oczywistym, że obie kobiety coś wiedzą o tej sprawie.

- O której godzinie pan Drebber wyszedł z pani pensjonatu na pociąg? - pytałem dalej.

- O ósmej - odparła, przełykając z trudem ślinę i próbując zapanować nad głosem. - Jego sekretarz pan Stangerson powiedział, że mają dwa pociągi: jeden o 9.15, a drugi o 11.00. Chcieli zdążyć na ten pierwszy.

- I wtedy widziała go pani po raz ostatni?

Gdy zadałem to pytanie, twarz kobiety zmieniła się nie do poznania. Pobladła tak, że zrobiła się wręcz sina. Minęło parę sekund, nim była w stanie wydobyć z siebie jedno słowo: „Tak”, lecz wypowiedziała je ochrypłym nienaturalnym głosem.

Na chwilę zapadło milczenie, po czym jej córka odezwała się cicho:

- Nic nam dobrego nie przyjdzie z kłamstw, matko - powiedziała. - Bądźmy szczere z tym dżentelmenem. Widziałyśmy później pana Drebbera.

- Niech ci Bóg wybaczy! - zawołała madame Charpentier, chwytając się za głowę i osuwając się na fotel. - Zamordowałaś właśnie swojego brata!

- Arthur wolałby, żebyśmy powiedziały prawdę - odparła stanowczo dziewczyna.

- Najlepiej pani zrobi, wyznając mi całą prawdę - powiedziałem. - Lepiej już nic nie mówić, niż mówić tylko część prawdy. Poza tym nie ma pani pojęcia, ile już wiemy.

- Ty będziesz za to odpowiedzialna, Alice - zawołała jej matka i, zwracając się do mnie, rzekła: - Opowiem panu o wszystkim, sir. Niech pan nie sądzi, że moje poruszenie wynika z obawy, iż mój syn był w jakikolwiek sposób zamieszany w tę straszną sprawę. Jest całkowicie niewinny. Boję się jedynie, że w pańskich oczach i w oczach innych ludzi może się wydać podejrzany. Takie posądzenie jest całkowicie absurdalne. Świadczy o tym jego wspaniały charakter, zawód i cała jego przeszłość.

- Zrobiłaby pani najlepiej, wyznając mi wszystko, co pani wie. Niech się pani nie obawia: jeżeli pani syn jest niewinny, na pewno to mu nie zaszkodzi.

- Alice, chyba najlepiej będzie, jeśli zostawisz nas samych - rzekła do córki, i dziewczyna wyszła z pokoju.

- A teraz, sir, proszę posłuchać - ciągnęła dalej. - Nie miałam zamiaru mówić panu o tym, co zaszło, ale skoro moja biedna córka już ujawniła część prawdy, nie mam wyboru. Zdecydowałam już, że będę mówić, więc opowiem panu o wszystkim, nie pomijając żadnego szczegółu.

- Jest to bardzo mądra decyzja - odparłem.

- Pan Drebber mieszkał u nas prawie trzy tygodnie. On i jego sekretarz, pan Stangerson, podróżowali po kontynencie. Zauważyłam na ich kufrach naklejkę z Kopenhagi, co świadczyło

0 tym, że tam się ostatnio zatrzymywali. Stangerson był spokojnym, pełnym rezerwy człowiekiem, ale z przykrością muszę stwierdzić, że jego pracodawca należał do zupełnie innego typu ludzi. Zachowywał się wulgarnie i prymitywnie. Już tej samej nocy, gdy do nas zawitał, wypił o wiele za dużo, a następnego dnia o dwunastej w południe trudno byłoby nazwać go trzeźwym. Wobec pokojówek zachowywał się wyjątkowo obrzydliwie i pozwalał sobie na bezczelne uwagi, ale najgorsze z tego wszystkiego było to, że wkrótce zaczął tak samo odnosić się do mojej córki Alice, i kilka razy zdarzyło mu się odezwać do niej w sposób, którego na szczęście nie zrozumiała, bo jest na to zbyt niewinna. Raz zdarzyło się nawet, że chwycił ją za ramię i przytulił do siebie wbrew jej woli. Wtedy nawet jego własny sekretarz złajał go za to zachowanie niegodne mężczyzny.

- To dlaczego tolerowałyście taki sposób bycia? - spytałem. - Przypuszczam, że macie prawo wyprosić uciążliwych lokatorów?

Słysząc tę celną uwagę, pani Charpentier oblała się rumieńcem.

- Bóg mi świadkiem, że kazałabym mu się wyprowadzić jeszcze tego samego dnia, kiedy się tu zjawił. Chciwość była jednak silniejsza. Płacili mi funta dziennie od osoby, czternaście funtów na tydz